Globalinfo.az Qafqaz Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (KAFKASSAM) rəhbəri Prof. Dr. Hasan Oktayla Türkiyənin xarici siyasət gündəmini müzakirə edib.
Həmin müsahibəni təqdim edir.
– Kuzey Kipr Türk Cümhuriyyətinin (KKTC) Prezidenti Ersin Tatar Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Kuzey Kiprə gözlənilən səfəri çərçivəsində ölkənin adının dəyişdirilməsi barədə iddialara cavabında belə bir gözləntisi olduğunu dilə gətirib. E.Tatar KKTC-nin adının Kipr Türk Cümhuriyyəti olacağını istisna etməyib. Sizcə, bu baş verərsə nə dəyişəcək?
– Aprelin əvvəlində Səmərqənddə keçirilən Avropa Birliyinin Türküstan toplantısı diqqətləri öz üzərinə çəkdi. Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistan Güney Kiprin Rum Administrasiyasında səfirlik fəaliyyətlərini Avropa Birliyinin bu toplantısına hazırlıqlar zamanı və toplantıya yaxın dövrdə açıq şəkildə göstərmiş və bu da böyük müzakirələrə səbəb olmuşdur.
Türkiyə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində Kuzey Kipr Türk Cümhuriyyətinin bu görüşlərə müşahidəçi qismində qatılmasını təmin edərək Kipr Rum Administrasiyasını və Yunanıstanı panikaya salmışdı. Avropa Birliyi enerji ehtiyaclarını ödəmək üçün Türküstan coğrafiyasının yeraltı sərvətlərindən faydalanmaq məqsədilə bu toplantını Özbəkistanda keçirməyə qərar verərkən Yunanıstan və Güney Kipr Rum Administrasiyasının razılığını almalı idi. Çünki Avropa Birliyinin belə qərarları yekdilliklə alması lazımdır. Yunanıstanın və onun bir qolu olan Güney Kipr Rum Administrasiyasının Türküstan dövlətlərindən hər hansı birinin Cənubi Kiprdəki səfirlik fəaliyyətini ən yüksək səviyyəyə qaldırması tələbi bu şəkildə öz əksini tapdı. Türkiyənin Kipr siyasəti və TDT siyasəti kontekstində üç Türküstan dövlətinin Cənubi Kipr qərarı stəkanda fırtına effekti yaratdı. TDT-nin sonu, Turan idealının xəyal olması da daxil olmaqla bir çox məsələlər müzakirə olundu.
Buna görə Türkiyə mayın 4-də Kiprdə TDT-nin Ağsaqqallar Şurasının toplantısını keçirməklə bu anlaşılmazlıqların qarşısını almağa çalışır.
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da bu gün Kiprə gedəcək və KKTC Prezidenti Ersin Tatarın dediyi kimi, Kuzey Kipr Türk Cümhuriyyəti ifadəsindən “Kuzey” sözü çıxarılacaq və dövlət Kipr Türk Cümhuriyyətinə çevriləcək. Bu, əslində Türkiyə və türk dövlətləri üçün mühüm qərardır. Türkiyədən başqa heç bir dövlət tərəfindən tanınmayan Kipr Türk Cümhuriyyətinin qeyri-rəsmi olaraq tanınmasına yol açacaq. Ukrayna böhranı zamanı Rusiya və Avropa İttifaqının (Aİ) düşdüyü dərin böhran və Amerikanın bölgədən qoşunlarını çıxarmaq üçün atdığı addımlar gələcəkdə Aİ ilə Türkiyə arasında təhlükəsizlik, hərbi və müdafiə sahələrində böyük əməkdaşlığa yol açacaq. Ərdoğanın İtaliyaya son səfəri əslində bunun göstəricisidir. Kipr Rum Administrasiyası Aİ-yə sonuncu dəfə sədrlik edir. Və Rusiyanın Ukrayna böhranı ilə bağlı Avropaya etdiyi və bundan sonra da göstərəcəyi təzyiqlər Türkiyənin Aİ-nin nəzərində əlini xeyli gücləndirəcək. Türkiyə iqtisadi çətinliklər yaşayan, hərbi xərclərə 1 trilyon dollar xərcləyən və ciddi əsgər çatışmazlığı yaşayan Aİ tərəfindən Cənubi Kiprin yunan hissəsinin ləğv edilərək Kipr Türk Cümhuriyyətinin tərkibinə qatılması ilə bağlı tələb irəli sürməsinə nail olmaqla bunu ən yüksək səviyyədə səsləndirmiş olacaq. Bundan əlavə, Egey dənizində Yunanıstanın işğal etdiyi 12 adanın Türkiyəyə verilməsi məsələsi gələcəkdə daha tez-tez gündəmə gətiriləcək.
