İLAHƏ ALLAHVERDİYEVA yazır
İnsan ömrünün ən qısa görünən, amma ən uzun təsir göstərən dövrü uşaqlıqdır. İllər keçir, zaman insanın simasını dəyişir, həyat onu müxtəlif yollarla sınaqdan keçirir, lakin uşaqlıqdan qalan bir xatirə, bir baxış, bir səs çox vaxt onilliklərin o üzündən gəlib qəlbin qapısını döyür. Elə buna görə də uşaqlar haqqında düşünmək gələcək haqqında düşünməkdən daha geniş məna daşıyır. Burada söhbət yalnız sabahdan getmir; söhbət cəmiyyətin öz vicdanına, öz dəyərlərinə və öz insanlığına münasibətindən gedir.
İyunun 1-i təqvimdə sadə bir tarix kimi görünə bilər. Ancaq həmin gün hər il qarşısında dayandığımız bir güzgünü xatırladır. O güzgüdə uşaqların simasından çox, böyüklərin məsuliyyəti görünür. Gələcəyi formalaşdıracaq nəslə hansı mühit təqdim edirik? Onların böyüyəcəyi dünyanı daha təhlükəsiz, daha mərhəmətli və daha ədalətli etmək üçün nə qədər səy göstəririk? Bu sualların cavabı təkcə uşaqların taleyini müəyyənləşdirmir, bütöv bir cəmiyyətin sabahını da formalaşdırır.
Uşaqlar dünyaya hazır biliklə gəlmirlər. Onlar dünyaya bitib-tükənməyən maraqla gəlirlər. Yağış damcısının pəncərədə yaratdığı iz, ağac budağında yellənən yarpaq, üfüqdə ağır-ağır hərəkət edən bulud onlar üçün adi mənzərə yox, yeni bir kəşfin başlanğıcıdır. Böyüklərin adiləşdirdiyi çox şey onların gözündə hələ də heyrət doğurur. Məhz həmin heyrət hissi insan inkişafının ilk qaynağıdır. Elm də, sənət də, böyük dəyişikliklər də bir vaxtlar verilmiş sadə bir sualın davamı kimi yaranıb.
Uşağın verdiyi sualların sayı artdıqca həyatın zənginliyi daha aydın görünür. Yaş artdıqca insan çox vaxt cavabların arxasında gizlənməyə başlayır. Halbuki tərəqqi hazır hökmlərin rahatlığında yox, axtarışın narahatlığında doğulur. Uşaqlar həmin axtarış ruhunu özləri ilə daşıyırlar. Onları diqqətlə dinləyən hər kəs həyatın hələ yorulmamış tərəfi ilə qarşılaşır.
Bu gün uşaqların müdafiəsindən danışarkən mövzunu yalnız qanunlar və proqramlar çərçivəsində dəyərləndirmək kifayət etmir. Məsələnin daha dərin qatı var. Uşaq üçün təhlükəsizlik təkcə qorunan məkan anlamına gəlmir. Təhlükəsizlik eyni zamanda fikrini sərbəst ifadə edə bilmək, səhv etdikdə alçaldılmamaq, özünü dəyərli hiss etməkdir. İnsan özünə olan inamı çox vaxt uşaqlıq illərində gördüyü münasibətin içindən götürür. Bir kəlmə dəstək, bir anlıq diqqət, bir səmimi təbəssüm uzun illər boyu insanın daxilində işıq kimi yaşaya bilir.
Cəmiyyətin inkişaf səviyyəsi haqqında ən doğru təsəvvürü statistik rəqəmlər yaratmır. Bunun üçün uşaqların gözlərinə baxmaq kifayətdir. Əgər həmin baxışlarda qorxu yaşayırsa, demək hansısa yerdə ciddi boşluq yaranıb. Yox əgər baxışlarda maraq, güvən və sevinc görünürsə, gələcək öz sağlam təməlləri üzərində yüksəlir. Uşaqların baxışları çox vaxt dövrün ən dürüst hesabatıdır.
Hər bir uşaq təkrarsız bir aləmdir. Kiminin dünyası rənglərin içində açılır, kiminin rəqəmlərin. Biri musiqidə özünü tapır, digəri kitab səhifələrində, başqa biri isə insanların görmədiyi əlaqələri görmək bacarığında. Həyatın gözəlliyi də məhz bu müxtəliflikdən yaranır. Hamını eyni ölçüyə uyğunlaşdırmaq cəhdi insan potensialının ən qiymətli qatlarını kölgədə qoyur. İnkişafın mahiyyəti oxşarlıq yaratmaq yox, hər fərdin özünəməxsus işığını üzə çıxarmaqdır.
Bu gün bir uşağa ayrılan vaxt, göstərilən qayğı və verilən dəyər sabah cəmiyyətə qayıdır. Müəllimin ruhlandırdığı şagird, valideynin inandığı övlad, diqqətlə əhatə olunan körpə illər sonra ölkənin elmində, mədəniyyətində, iqtisadiyyatında, ictimai həyatında söz sahibi olan şəxsiyyətə çevrilir. Gələcək böyük tribunaların arxasında qurulmur. Gələcək ilk növbədə insanın daxilində formalaşır.
İyunun 1-i uşaqlardan çox böyüklərin öz vicdanı ilə söhbət etdiyi gündür. Bu tarix hər birimizin qarşısına sadə görünən, lakin dərin məna daşıyan suallar çıxarır: bir uşağın həyatına işıq qata bildimmi? Onun xəyallarını genişləndirdimmi? Dünyaya inamını gücləndirən səbəblərdən birinə çevrilə bildimmi?
Bu sualların cavabı hər ailədə, hər məktəbdə, hər cəmiyyətin gələcəyə münasibətində yaşayır. Dünya hər səhər yenidən oyanır. Həmin yenilənmənin ən saf ünvanı isə uşaqlardır. Onların gülüşündə həyatın yorulmamış tərəfi yaşayır, baxışlarında sabahın xəritəsi görünür. Həmin işığı qorumaq bir günün vəzifəsi sayıla bilməz. Bu, insanlığın öz gələcəyi qarşısında daşıdığı mənəvi öhdəlikdir.
İnsan ömrünün ən qısa görünən, amma ən uzun təsir göstərən dövrü uşaqlıqdır. İllər keçir, zaman insanın simasını dəyişir, həyat onu müxtəlif yollarla sınaqdan keçirir, lakin uşaqlıqdan qalan bir xatirə, bir baxış, bir səs çox vaxt onilliklərin o üzündən gəlib qəlbin qapısını döyür. Elə buna görə də uşaqlar haqqında düşünmək gələcək haqqında düşünməkdən daha geniş məna daşıyır. Burada söhbət yalnız sabahdan getmir; söhbət cəmiyyətin öz vicdanına, öz dəyərlərinə və öz insanlığına münasibətindən gedir.
İyunun 1-i təqvimdə sadə bir tarix kimi görünə bilər. Ancaq həmin gün hər il qarşısında dayandığımız bir güzgünü xatırladır. O güzgüdə uşaqların simasından çox, böyüklərin məsuliyyəti görünür. Gələcəyi formalaşdıracaq nəslə hansı mühit təqdim edirik? Onların böyüyəcəyi dünyanı daha təhlükəsiz, daha mərhəmətli və daha ədalətli etmək üçün nə qədər səy göstəririk? Bu sualların cavabı təkcə uşaqların taleyini müəyyənləşdirmir, bütöv bir cəmiyyətin sabahını da formalaşdırır.
Uşaqlar dünyaya hazır biliklə gəlmirlər. Onlar dünyaya bitib-tükənməyən maraqla gəlirlər. Yağış damcısının pəncərədə yaratdığı iz, ağac budağında yellənən yarpaq, üfüqdə ağır-ağır hərəkət edən bulud onlar üçün adi mənzərə yox, yeni bir kəşfin başlanğıcıdır. Böyüklərin adiləşdirdiyi çox şey onların gözündə hələ də heyrət doğurur. Məhz həmin heyrət hissi insan inkişafının ilk qaynağıdır. Elm də, sənət də, böyük dəyişikliklər də bir vaxtlar verilmiş sadə bir sualın davamı kimi yaranıb.
Uşağın verdiyi sualların sayı artdıqca həyatın zənginliyi daha aydın görünür. Yaş artdıqca insan çox vaxt cavabların arxasında gizlənməyə başlayır. Halbuki tərəqqi hazır hökmlərin rahatlığında yox, axtarışın narahatlığında doğulur. Uşaqlar həmin axtarış ruhunu özləri ilə daşıyırlar. Onları diqqətlə dinləyən hər kəs həyatın hələ yorulmamış tərəfi ilə qarşılaşır.
Bu gün uşaqların müdafiəsindən danışarkən mövzunu yalnız qanunlar və proqramlar çərçivəsində dəyərləndirmək kifayət etmir. Məsələnin daha dərin qatı var. Uşaq üçün təhlükəsizlik təkcə qorunan məkan anlamına gəlmir. Təhlükəsizlik eyni zamanda fikrini sərbəst ifadə edə bilmək, səhv etdikdə alçaldılmamaq, özünü dəyərli hiss etməkdir. İnsan özünə olan inamı çox vaxt uşaqlıq illərində gördüyü münasibətin içindən götürür. Bir kəlmə dəstək, bir anlıq diqqət, bir səmimi təbəssüm uzun illər boyu insanın daxilində işıq kimi yaşaya bilir.
Cəmiyyətin inkişaf səviyyəsi haqqında ən doğru təsəvvürü statistik rəqəmlər yaratmır. Bunun üçün uşaqların gözlərinə baxmaq kifayətdir. Əgər həmin baxışlarda qorxu yaşayırsa, demək hansısa yerdə ciddi boşluq yaranıb. Yox əgər baxışlarda maraq, güvən və sevinc görünürsə, gələcək öz sağlam təməlləri üzərində yüksəlir. Uşaqların baxışları çox vaxt dövrün ən dürüst hesabatıdır.
Hər bir uşaq təkrarsız bir aləmdir. Kiminin dünyası rənglərin içində açılır, kiminin rəqəmlərin. Biri musiqidə özünü tapır, digəri kitab səhifələrində, başqa biri isə insanların görmədiyi əlaqələri görmək bacarığında. Həyatın gözəlliyi də məhz bu müxtəliflikdən yaranır. Hamını eyni ölçüyə uyğunlaşdırmaq cəhdi insan potensialının ən qiymətli qatlarını kölgədə qoyur. İnkişafın mahiyyəti oxşarlıq yaratmaq yox, hər fərdin özünəməxsus işığını üzə çıxarmaqdır.
Bu gün bir uşağa ayrılan vaxt, göstərilən qayğı və verilən dəyər sabah cəmiyyətə qayıdır. Müəllimin ruhlandırdığı şagird, valideynin inandığı övlad, diqqətlə əhatə olunan körpə illər sonra ölkənin elmində, mədəniyyətində, iqtisadiyyatında, ictimai həyatında söz sahibi olan şəxsiyyətə çevrilir. Gələcək böyük tribunaların arxasında qurulmur. Gələcək ilk növbədə insanın daxilində formalaşır.
İyunun 1-i uşaqlardan çox böyüklərin öz vicdanı ilə söhbət etdiyi gündür. Bu tarix hər birimizin qarşısına sadə görünən, lakin dərin məna daşıyan suallar çıxarır: bir uşağın həyatına işıq qata bildimmi? Onun xəyallarını genişləndirdimmi? Dünyaya inamını gücləndirən səbəblərdən birinə çevrilə bildimmi?
Bu sualların cavabı hər ailədə, hər məktəbdə, hər cəmiyyətin gələcəyə münasibətində yaşayır. Dünya hər səhər yenidən oyanır. Həmin yenilənmənin ən saf ünvanı isə uşaqlardır. Onların gülüşündə həyatın yorulmamış tərəfi yaşayır, baxışlarında sabahın xəritəsi görünür. Həmin işığı qorumaq bir günün vəzifəsi sayıla bilməz. Bu, insanlığın öz gələcəyi qarşısında daşıdığı mənəvi öhdəlikdir.
Dünyanın sabahı məhz uşaqların qəlbində böyüyür. Ona görə də əziz balalar, dünyaya baxdığınız kimi baxmağa davam edin; hər şeyi ilk dəfə görürmüş kimi. Çünki işıq da, rəng də, xəyal da əvvəl sizin gözlərinizdə başlayır.
