İLAHƏ ALLAHVERDİYEVA yazır
İnsan bəzən haraya aid olduğunu anlamaq üçün yol getmir — sadəcə bir an dayanır. O dayanmanın içində qəribə bir hiss baş qaldırır: izahı çətin, amma tanış. Elə bir tanışlıq ki, sanki insan onu sonradan qazanmır, doğulduğu andan daşıyır. Həmin hissin adı Vətəndir. Bu anlayış böyük sözlərdən əvvəl gəlir, çünki əvvəl hiss olunur, sonra dərk edilir.
Bu hiss haradan yaranır sualına cavab axtaranda insan yaddaşına qayıdır. Uşaqlıqdan gələn səslər, qoxular, görüntülər bir-birinə qarışaraq daxildə bütöv bir mənzərə yaradır. Səhər açılarkən eşidilən tanış səslər, həyətə yayılan torpaq qoxusu, uzaqdan gələn bir səsin doğmalığı — bunlar təsadüfi detallar kimi görünür. Amma məhz həmin detallar insanın içində dəyişməyən bir istiqamət formalaşdırır. Və insan fərqinə varmadan o istiqamətə bağlı yaşayır.
Bu bağlılıq zaman keçdikcə daha aydın şəkil alır. İnsan artıq təkcə xatirələrlə yox, münasibətlərlə də Vətəni yaşamağa başlayır. Bir süfrə arxasında bölünən çörək, çətin anda uzanan əl, heç bir qarşılıq gözləmədən göstərilən dəstək — bunlar artıq sadə davranış çərçivəsindən çıxır. Burada görünməyən bir sistem işləyir: insanlar bir-birinə dayaq olduqca, aralarında səssiz bir razılaşma yaranır. Bu razılaşma yazılmır, elan olunmur, amma hamı tərəfindən qorunur.
Məhz bu nöqtədə Vətən anlayışı daha dərin məna qazanır. Artıq o, təkcə xatirələrin toplandığı məkan kimi qalmır, məsuliyyətə çevrilir. İnsan anlayır ki, aid olduğu yer təkcə ona verilmiş bir dəyər kimi qalmır, eyni zamanda qorunmalı bir etimaddır. Bu etimad isə davranışda üzə çıxır — sözə sadiqlikdə, ədalətdə, başqasının haqqına hörmətdə.
Beləliklə, əvvəlcə hiss kimi doğulan anlayış, sonra yaddaşla möhkəmlənir, daha sonra isə davranışda özünü təsdiqləyir. Bu ardıcıllıq pozulanda Vətən sadəcə söz olaraq qalır. Qorunduqda isə insanın daxilində yaşayan gücə çevrilir.
Sonda bir həqiqət ortaya çıxır: insanın harada olması o qədər də həlledici rol oynamır, əsas olan onun nəyi içində daşımasıdır. Əgər o, aidliyini, məsuliyyətini və ləyaqətini qoruyursa, Vətən onunla birlikdə yaşayır. Və həmin an sərhədlər xəritədə yox, insanın daxilində başlayır.
