Azərbaycanın müasir gəmiçilik tarixində ən dəhşətli səhifə 2002-ci ilin 22 oktyabrında yazıldı. Xəzər dənizinin amansız dalğaları həmin gün onlarla insanın həyatına son qoyaraq, ölkə tarixinə silinməz bir iz buraxdı.
Faciənin Xronikası
Qazaxıstanın Aktau limanından Bakıya doğru hərəkət edən "Merkuri-2" bərə-gəmisi neft qatarları və sərnişinlərlə dolu idi. Sahildən təxminən 130 kilometr aralıda, dənizdə başlanan güclü fırtına gəminin idarəetməsini çətinləşdirdi.
Tarix: 22 oktyabr 2002-ci il
Hadisə yeri: Bakıdan 130 km şərqdə, "Çilov" adası yaxınlığı
Səbəb: Güclü fırtına (9 bal gücündə) və gəmidəki vaqonların sürüşərək tarazlığı pozması
Qəzanın Səbəbləri: Təbiət, yoxsa Səhlənkarlıq?
Gəmidə Qazaxıstan nefti ilə dolu 16 vaqon-çən var idi. İstintaq materiallarına və şahid ifadələrinə görə, fırtına zamanı vaqonların bərkidilmə mexanizmləri tab gətirməmiş, neft çənləri bir tərəfə sürüşmüşdü. Bu, gəminin ağırlıq mərkəzini dəyişərək onun cəmi bir neçə dəqiqə ərzində aşmasına və sulara qərq olmasına səbəb olmuşdu.
İtkilər və Xilasetmə Əməliyyatı
Gəmidə rəsmi məlumatlara görə 50 nəfərə yaxın insan (heyət üzvləri və sərnişinlər) var idi. Hadisə yerinə dərhal xilasedici gəmilər və helikopterlər cəlb olunsa da, azğınlaşmış dəniz xilasetmə işlərini demək olar ki, qeyri-mümkün etmişdi.
Xilas edilənlər: Yalnız 9 nəfər.
İtkin düşənlər: Onlarla insan soyuq Xəzər sularında əbədi olaraq itkin düşdü. Onların böyük bir hissəsinin cəsədi heç vaxt tapılmadı.
Unudulmayan Dərs
"Merkuri-2" faciəsi Azərbaycanda dəniz təhlükəsizliyi qaydalarına baxışın kökündən dəyişməsinə səbəb oldu. Bu hadisədən sonra gəmilərin texniki vəziyyəti, yüklərin bərkidilməsi və fırtınalı hava şəraitində hərəkət rejimləri ilə bağlı daha sərt standartlar tətbiq edilməyə başlandı.
Hər il 22 oktyabrda həmin faciədə həlak olan dənizçilərin və sərnişinlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir. Xəzərin dibində qalan "Merkuri-2" isə hələ də dənizin amansız gücünün və insan talelərinin kövrəkliyinin simvolu olaraq qalır.
Xilas olanların siyahısı (9 nəfər)
Həmin dəhşətli gecədən sağ çıxanlar möcüzə nəticəsində xilas olmuşdular. Onlar saatlarla buz kimi suda, rezin qayıqlarda və ya gəmi qalıqlarından yapışaraq kömək gözləmişdilər:
İlham Əsgərov – Kapitanın 3-cü köməkçisi
Natiq Salmanov – Motorçu
Məmməd Məmmədov – Elektrik
Vaqif Axundov – Aşpaz
Ruslan Bədəlov – Matros
Sərdar Səfərov – Motorçu
Elxan Adıgözəlov – Matros
Mübariz Şaliyev – Matros
Tahir Qurbanov – Sərnişin (və ya digər qaynaqlarda matros)
Texniki Detallar və Gəminin Vəziyyəti
"Merkuri-2" adi bir gəmi deyil, "Daqestan" tipli bir bərə idi. Onun batma sürəti mütəxəssisləri belə heyrətə gətirmişdi:
-Batma sürəti: Gəmi tarazlığını itirdikdən sonra cəmi 10-15 dəqiqə ərzində tamamilə suya qərq olub. Bu səbəbdən insanların çoxu xilasedici jiletləri geyinməyə və ya qayıqları suya endirməyə vaxt tapmayıblar.
-Yükün çəkisi: Gəmidəki 16 vaqonun hər birində təxminən 60 ton xam neft var idi. Bu, ümumilikdə 1000 tona yaxın neftin bir anda gəminin bir tərəfinə yığılması demək idi.
-Dərinlik: Gəmi dənizin təxminən 300 metrdən artıq dərinliyinə batıb ki, bu da sonradan gəminin sudan çıxarılmasını qeyri-mümkün edib.
Şahidlərin Xatirələrindən: "Dəniz bizi udurdu"
Xilas olanların sonradan mətbuata verdiyi müsahibələrdə ən çox vurğulanan məqam qəfil zərbə və soyuq olub.
"Hər şey bir anda baş verdi. Gəmi yan üstə yatdı və işıqlar söndü. Qaranlıqda gəminin içindən çıxmaq demək olar ki, qeyri-mümkün idi. Su o qədər soyuq idi ki, insanın nəfəsi kəsilirdi."
Ekoloji Fəsadlar
Qəza təkcə insan itkisi ilə bitmədi. Bakı buxtasına və ətraf ərazilərə neft sızması təhlükəsi yarandı. Həmin vaxt Azərbaycan dövləti neft ləkələrinin yayılmasının qarşısını almaq üçün böyük resurslar səfərbər etdi. Lakin dənizə dağılan tonlarla neft Xəzərin ekosisteminə ciddi zərbə vurdu.
Bu hadisədən sonra nə dəyişdi?
SOS Siqnalları: Gəmilərdə avtomatik olaraq koordinatları ötürən yeni nəsil "Qəza mayakları"nın quraşdırılması məcburi oldu.
Yük bərkitmə: Vaqonların bərkidilməsi üçün istifadə olunan mexaniki zəncirlər və "başmaqlar" daha müasir, hidravlik sistemlərlə əvəz edilməyə başlandı.
Monitorinq: Xəzər dənizində hava proqnozu və fırtına xəbərdarlığı sistemləri təkmilləşdirildi.
