Azərbaycanın qədim tarixinin yeni və mühüm səhifələrindən biri yazılmaqdadır. Uzun illər ərzində dəqiq yeri məlum olmayan, haqqında müxtəlif ehtimallar səsləndirilən qədim mixi yazının İlanlı dağ ərazisində aşkarlanması elmi ictimaiyyətin və tarixsevərlərin diqqətini cəlb edib.
Məlumata görə, təxminən 3 min il yaşı olduğu bildirilən bu nadir tarixi abidənin yerini təbiət səyyahı Hüseyn Cəfərov müəyyən edib. Bu tapıntı yalnız bir qayanın üzərindəki yazının aşkar olunması deyil, həm də Azərbaycanın qədim keçmişinin öyrənilməsi baxımından mühüm hadisə hesab oluna bilər.
Mixi yazılar qədim dünyanın ən mühüm yazı sistemlərindən biri olub. Onlar vasitəsilə dövrün siyasi hadisələri, hökmdarların fəaliyyətləri, hərbi yürüşlər və ictimai həyat haqqında məlumatlar günümüzə qədər gəlib çatıb. Buna görə də İlanlı dağda aşkarlanan yazının məzmununun öyrənilməsi regionun qədim tarixi ilə bağlı yeni faktların ortaya çıxmasına səbəb ola bilər.
Tarixi mənbələrdə adı çəkilən, lakin uzun müddət dəqiq yeri müəyyənləşdirilməyən belə bir abidənin tapılması təsadüfi hadisə deyil. Bu, illərlə aparılan araşdırmaların, müşahidələrin və axtarışların nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Məhz buna görə də bir çoxları həmin qayanın "Səyyah Hüseyn qayası" adlandırılmasının məntiqli və ədalətli addım olacağını düşünür. Çünki tarixi irsin üzə çıxarılmasında əməyi olan insanların adlarının yaşadılması dünyanın bir çox ölkələrində qəbul edilmiş ənənədir.
Lakin bu sevindirici hadisə ilə yanaşı, ciddi məsuliyyət də yaranır. Tarixi əhəmiyyət daşıyan belə bir abidə təbii amillərin, vandalizm hallarının və digər təhlükələrin təsirinə məruz qala bilər. Buna görə də aidiyyəti dövlət qurumlarının, xüsusilə mədəni irsin qorunmasına cavabdeh olan qurumların operativ şəkildə hərəkətə keçməsi vacibdir.
Mütəxəssislərin iştirakı ilə abidənin elmi ekspertizadan keçirilməsi, ərazinin qeydiyyata alınması, qoruma tədbirlərinin həyata keçirilməsi və gələcək tədqiqatların aparılması günün əsas tələblərindən biridir. Belə addımlar həm tarixi irsin qorunmasına, həm də Azərbaycanın qədim mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edəcək.
İlanlı dağda aşkarlanan 3 min illik mixi yazı təkcə bir tarixi abidə deyil, həm də keçmişlə bu gün arasında qurulan canlı körpüdür. Bu körpünün qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması isə hər kəsin, xüsusilə də aidiyyəti qurumların üzərinə düşən mühüm vəzifədir.
Məlumata görə, təxminən 3 min il yaşı olduğu bildirilən bu nadir tarixi abidənin yerini təbiət səyyahı Hüseyn Cəfərov müəyyən edib. Bu tapıntı yalnız bir qayanın üzərindəki yazının aşkar olunması deyil, həm də Azərbaycanın qədim keçmişinin öyrənilməsi baxımından mühüm hadisə hesab oluna bilər.
Mixi yazılar qədim dünyanın ən mühüm yazı sistemlərindən biri olub. Onlar vasitəsilə dövrün siyasi hadisələri, hökmdarların fəaliyyətləri, hərbi yürüşlər və ictimai həyat haqqında məlumatlar günümüzə qədər gəlib çatıb. Buna görə də İlanlı dağda aşkarlanan yazının məzmununun öyrənilməsi regionun qədim tarixi ilə bağlı yeni faktların ortaya çıxmasına səbəb ola bilər.
Tarixi mənbələrdə adı çəkilən, lakin uzun müddət dəqiq yeri müəyyənləşdirilməyən belə bir abidənin tapılması təsadüfi hadisə deyil. Bu, illərlə aparılan araşdırmaların, müşahidələrin və axtarışların nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Məhz buna görə də bir çoxları həmin qayanın "Səyyah Hüseyn qayası" adlandırılmasının məntiqli və ədalətli addım olacağını düşünür. Çünki tarixi irsin üzə çıxarılmasında əməyi olan insanların adlarının yaşadılması dünyanın bir çox ölkələrində qəbul edilmiş ənənədir.
Lakin bu sevindirici hadisə ilə yanaşı, ciddi məsuliyyət də yaranır. Tarixi əhəmiyyət daşıyan belə bir abidə təbii amillərin, vandalizm hallarının və digər təhlükələrin təsirinə məruz qala bilər. Buna görə də aidiyyəti dövlət qurumlarının, xüsusilə mədəni irsin qorunmasına cavabdeh olan qurumların operativ şəkildə hərəkətə keçməsi vacibdir.
Mütəxəssislərin iştirakı ilə abidənin elmi ekspertizadan keçirilməsi, ərazinin qeydiyyata alınması, qoruma tədbirlərinin həyata keçirilməsi və gələcək tədqiqatların aparılması günün əsas tələblərindən biridir. Belə addımlar həm tarixi irsin qorunmasına, həm də Azərbaycanın qədim mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edəcək.
İlanlı dağda aşkarlanan 3 min illik mixi yazı təkcə bir tarixi abidə deyil, həm də keçmişlə bu gün arasında qurulan canlı körpüdür. Bu körpünün qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması isə hər kəsin, xüsusilə də aidiyyəti qurumların üzərinə düşən mühüm vəzifədir.
Bilman İSAQ
