Gəncənin adının bərpa olunması həm həmin dövrün milli azadlıq hərəkatı, həm də şəhərin qədim tarixi üçün dönüş nöqtəsi olmuşdur. Budur, oxuçular üçün bu hadisəyə dair daha geniş və maraqlı bir yazı:
30 Dekabr 1989: Gəncə öz adına qovuşdu
Azərbaycanın ən qədim mədəniyyət və tarix mərkəzlərindən biri olan Gəncə, düz 54 il boyunca rəsmi xəritələrdən silinmiş və yad bir adla – "Kirovabad" adıyla tanınmışdı. Lakin 1989-cu ilin 30 dekabrı bu tarixi ədalətsizliyə son qoyulan gün kimi yaddaşlara qazındı.
Niyə "Kirovabad" adlanırdı?
1934-cü ildə sovet rəhbərliyi Azərbaycanın bu qədim şəhərinin adını dəyişərək bolşevik rəhbərlərindən biri olan Sergey Kirovun şərəfinə "Kirovabad" qoymuşdu. Bu, xalqın tarixi kökləri ilə bağını qırmaq məqsədi daşıyan bir addım idi. Lakin gəncəlilər heç vaxt bu adı daxilən qəbul etmədilər.
Milli Azadlıq Hərəkatının qələbəsi
1980-ci illərin sonunda Azərbaycanda vüsət alan milli azadlıq hərəkatı təkcə müstəqillik deyil, həm də milli kimliyin qaytarılması tələbini irəli sürürdü. Xalqın təzyiqi və ziyalıların inadlı mübarizəsi nəticəsində 30 dekabr 1989-cu ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti şəhərin tarixi adının bərpa olunması haqqında fərman imzaladı.
Gəncə adının mənası və tarixi
Gəncə adı orta əsr mənbələrində "xəzinə", "toplanılan yer" mənalarını verir. Bu şəhər Nizami Gəncəvinin vətəni, Cavad xanın iqamətgahı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk paytaxtı olmuşdur. Adın qaytarılması simvolik olaraq millətin öz "xəzinəsinə", yəni tarixinə sahib çıxması idi.
Maraqlı fakt: Gəncənin adının qaytarılması Sovet İttifaqı hələ dağılmamışdan baş vermişdi ki, bu da həmin dövr üçün xalqın böyük qələbəsi hesab olunurdu.
Redaktorun qeydi:
Bu hadisə sadəcə bir ad dəyişikliyi deyil, Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunda atılan ən mühüm addımlardan biri idi. Gəncənin öz adına qovuşması həm də milli qürurumuzun dirçəlişiid
Bilman İSAQ
