26-sı Azərbaycan xalqı üçün dövlətçilik və hərbi tarixin ən şərəfli günlərindən biridir. Eyni zamanda dünya geosiyasətində beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin təməlinin qoyulduğu, qlobal miqyasda insan hüquqlarının qorunması missiyasının elan edildiyi bir təqvim günüdür.
GunAz.az 26 İyun xronikasını diqqətinizə çatdırır:
Beynəlxalq və Milli Günlər
Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günü: 1918-ci il iyunun 26-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının qərarı ilə ilk nizami hərbi hissə — Əlahiddə Azərbaycan Korpusu yaradılmışdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1998-ci il 22 may tarixli Sərəncamına əsasən, 26 iyun tarixi Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günü elan edilmişdir və hər il rəsmi dövlət bayramı (qeyri-iş günü) kimi qeyd olunur.
BMT-nin İşgəncə Qurbanlarının Müdafiəsi Beynəlxalq Günü: 1997-ci ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən işgəncələrin tamamilə ləğv edilməsi və "İşgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəza növlərinə qarşı Konvensiya"nın effektiv fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə təsis edilmişdir.
Narkomaniyaya və Narkobiznesə qarşı Beynəlxalq Mübarizə Günü:BMT Baş Assambleyasının 1987-ci il qərarı ilə cəmiyyəti bu qlobal bəladan qorumaq və beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək məqsədilə qeyd olunur.
Dünyada və Azərbaycanda baş vermiş tarixi hadisələr
Azərbaycanda:
1918-ci il – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ölkənin ilk nizami hərbi birliyinin – Əlahiddə Azərbaycan Korpusunun yaradılması barədə qərar qəbul edib. Bu addım müasir Azərbaycan Ordusunun təməli hesab olunur.
1992-ci il– Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin rəsmi andiçmə mərasimi keçirilib və Azərbaycan Ordusunun ilk hərbi andı qəbul edilib.
2011-ci il – Bakıda Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin yaradılmasının 93-cü ildönümü və Silahlı Qüvvələr Günü münasibətilə möhtəşəm hərbi parad keçirilib.
2018-ci il – Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaradılmasının 100 illik yubileyi münasibətilə Bakının Azadlıq meydanında genişmiqyaslı hərbi parad təşkil olunub.
Dünyada:
1945-ci il– San-Fransisko konfransında 50 ölkənin nümayəndəsi tərəfindən *BMT-nin Nizamnaməsi* (Charter of the United Nations) imzalanıb. Nizamnamə həmin ilin oktyabrında qüvvəyə minib və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı rəsmən fəaliyyətə başlayıb.
1960-cı il– Madaqaskar Portuqaliyadan (Fransanın himayəsindən sonra) tam müstəqilliyini elan edib. Madaqaskar Respublikası qurulub.
1963-cü il – ABŞ Prezidenti Con Kennedi Qərbi Berlinə tarixi səfəri zamanı Berlin divarı yaxınlığında soyuq müharibənin ən məşhur çıxışlarından birini edib və alman dilində "Ich bin ein Berliner" (Mən bir berlinliyəm) ifadəsini işlədib.
1977-ci il – Rok-n-roll kralı Elvis Presli ABŞ-nin İndiana ştatında karyerasının sonuncu canlı konsertini verib. O, bu konsertdən təxminən iki ay sonra vəfat edib.
1997-ci il – Coan Roulinqin böyük populyarlıq qazanan və dünya ədəbiyyatı tarixinə düşən "Harri Potter və Fəlsəfə Daşı" adlı ilk romanı Böyük Britaniyada nəşr olunub.
26 İyunda dünyaya gələn görkəmli şəxsiyyətlər
Xəlil Rza Ulutürk (1932–1994) – Azərbaycanın Xalq şairi, istiqlal poeziyasının ən böyük nümayəndələrindən biri, milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçısı. O, Azərbaycan müstəqillik mübarizəsinin rəmzi simalarındandır.
Məmməd Əlili (1898–1993) – Azərbaycanın ilk kinoaktyorlarından və rejissor köməkçilərindən biri, Əməkdar incəsənət xadimi. "Bismillah", "Hacı Qara", "Səbuhi" kimi filmlərin ərsəyə gəlməsində çalışmışdır.
Uilyam Tomson (Lord Kelvin) (1824–1907) – Şotlandiyalı görkəmli fizik, riyaziyyatçı və mühəndis. Termodinamikanın əsasını qoyan alimlərdən biridir. Mütləq temperatur şkalası (Kelvin şkalası) onun şərəfinə adlandırılıb.
Pearl Bak (Pearl S. Buck) (1892–1973) – Amerikalı yazıçı və romançı. Çin həyatından bəhs edən əsərlərinə görə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı alan ilk amerikalı qadındır (1938).
Maldini (Paolo Maldini) (1968) – İtaliya və dünya futbolunun əfsanəvi müdafiəçisi, "Milan" klubunun və İtaliya milli komandasının çoxillik kapitanı.
26 İyunda vəfat edən tarixi şəxsiyyətlər
1830-cu il – IV Georq: Böyük Britaniya və Hannover krallığının monarxı.
1943-cü il – Karl Landştayner (Karl Landsteiner): Avstriyalı kimyaçı, bioloq və immunoloq. İnsan qan qruplarını (A, B, O sistemini) kəşf etdiyinə görə 1930-cu ildə Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Müasir qan köçürmə elminin banisidir.
2018-ci il – Cahangir Əsgərov: Azərbaycanın tanınmış kinooperatoru, rejissoru və ssenaristi, Əməkdar incəsənət xadimi. Azərbaycan sənədli və bədii kinosunun inkişafında xidmətləri olmuşdur.
