Mahir HÜSEYN

Türk Dünyasının Yeni Geosiyasi Xəritəsi: Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstandakı TDT Zirvəsində Mesajları

Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Qazaxıstanda keçirilən qeyri-rəsmi Zirvə görüşü təkcə diplomatik platforma deyil, həm də türk dünyasının gələcək strateji istiqamətlərinin müəyyənləşdirildiyi mühüm siyasi hadisə kimi yadda qaldı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sammitdə iştirakı və səsləndirdiyi mesajlar bir daha göstərdi ki, Azərbaycan artıq yalnız regional deyil, bütövlükdə türk dünyasının siyasi, iqtisadi və geostrateji inteqrasiyasında aparıcı aktorlardan birinə çevrilib.

Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatı formal əməkdaşlıq modelindən çıxaraq real siyasi və iqtisadi təsir imkanlarına malik beynəlxalq platformaya çevrilməkdədir. Qazaxıstanda keçirilən qeyri-rəsmi Zirvə görüşü də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Burada əsas diqqət nəqliyyat-kommunikasiya xətləri, enerji təhlükəsizliyi, rəqəmsal transformasiya, müdafiə əməkdaşlığı və ortaq humanitar siyasət məsələlərinə yönəldi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı isə TDT daxilində Azərbaycanın rolunu və təşkilatın gələcək inkişaf konsepsiyasını aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısı türk dövlətləri arasında həmrəyliyin artıq siyasi şüardan praktik əməkdaşlıq mərhələsinə keçdiyini vurğuladı.

44 günlük Vətən müharibəsindən sonra regionda yaranmış yeni reallıqlar Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bu gün Bakı Şərqlə Qərbi birləşdirən əsas tranzit mərkəzlərindən biri hesab olunur. Orta Dəhlizin inkişafında Azərbaycanın rolu xüsusilə diqqət çəkir.

Prezident İlham Əliyevin TDT Zirvəsində verdiyi mesajlardan biri də məhz türk dövlətlərinin vahid nəqliyyat və logistika sisteminin formalaşdırılması idi. Bu istiqamətdə Azərbaycan artıq mühüm layihələrin müəllifidir. 

Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı, Zəngəzur dəhlizi perspektivi, Xəzər üzərindən yükdaşımaların artırılması.

Bütün bunlar Azərbaycanın türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyasında əsas bağlantı nöqtəsinə çevrildiyini göstərir.

Sammit çərçivəsində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də Zəngəzur dəhlizi məsələsi oldu. Bu layihə yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirmək məqsədi daşımır. Layihə bütövlükdə türk dünyasının coğrafi inteqrasiyasını təmin edə biləcək strateji xətt hesab olunur.

Prezident İlham Əliyevin illərdir irəli sürdüyü “Türk dünyasının birliyi” ideyası artıq konkret iqtisadi və nəqliyyat layihələri üzərində qurulur. Bu isə TDT-ni gələcəkdə Avrasiya məkanında mühüm güc mərkəzinə çevirə bilər.

Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Qazaxıstan və digər türk dövlətləri ilə enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi isə TDT daxilində yeni iqtisadi sinerji yaradır.

Xəzər dənizi üzərindən enerji daşımaları, yaşıl enerji layihələri və alternativ marşrutların formalaşdırılması türk dövlətlərinin qlobal enerji bazarında təsir imkanlarını artırır. Prezident İlham Əliyevin Zirvə görüşündə bu məsələlərə xüsusi diqqət ayırması təsadüfi deyil.

Qazaxıstandakı qeyri-rəsmi Zirvə görüşü fonunda verilən əsas siyasi mesajlardan biri türk dövlətlərinin beynəlxalq proseslərdə daha koordinasiyalı mövqe sərgiləməsi oldu. Müasir dövrdə qlobal siyasi sistemin dəyişməsi, yeni iqtisadi blokların yaranması TDT üçün də tarixi imkanlar yaradır.

Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasəti, regional təşəbbüslərdə aktiv iştirakı və etibarlı tərəfdaş imici onu türk dünyasında lider ölkələrdən birinə çevirib. Prezident İlham Əliyevin sammitdəki çıxışı da bu reallığın siyasi ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Türk dünyasının birliyi yalnız iqtisadi və siyasi platforma ilə məhdudlaşmır. Son illərdə ortaq əlifba, təhsil proqramları, media əməkdaşlığı və gənclər siyasəti istiqamətində atılan addımlar da TDT daxilində inteqrasiyanı gücləndirir.

Azərbaycan bu prosesdə mədəni diplomatiya vasitəsilə xüsusi fəallıq nümayiş etdirir. Bakı artıq türk dünyasının mühüm humanitar mərkəzlərindən biri kimi çıxış edir.

Qazaxıstanda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü göstərdi ki, türk dünyası artıq yeni geosiyasi mərhələyə qədəm qoyur. Bu mərhələdə Azərbaycan və Prezident İlham Əliyev əsas siyasi təşəbbüskarlar sırasında yer alır.

Azərbaycanın irəli sürdüyü nəqliyyat, enerji və inteqrasiya layihələri yalnız region üçün deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanı üçün yeni strateji xəritə formalaşdırır. TDT daxilində əməkdaşlığın dərinləşməsi isə yaxın illərdə türk dövlətlərinin beynəlxalq sistemdə daha güclü və təsirli aktora çevriləcəyini göstərir.