İlhamə ABADOVA
Cəmiyyətin səviyyəsini ölçmək üçün ən sadə və eyni zamanda ən doğru meyar onun müəllimə münasibətidir. Çünki müəllim yalnız bilik ötürən deyil – o, gələcəyin memarıdır. Sinif otağında qurulan hər bir cümlə, verilən hər bir tövsiyə, göstərilən hər bir davranış sabahın cəmiyyətini formalaşdırır.
Bu gün biz tez-tez gənclərdən, onların davranışından, dünyagörüşündən narazılıq edirik. Sosial şəbəkələrdə yazılan statuslardan tutmuş, ictimai müzakirələrə qədər hər yerdə eyni sual səslənir: “Bu gənclər niyə belədir?” Amma çox nadir hallarda özümüzə başqa bir sual veririk – “bu gəncləri kim yetişdirib?”
Müəllim cəmiyyətin içindən çıxır, amma eyni zamanda cəmiyyəti formalaşdırır. Bu, qarşılıqlı bir prosesdir. Əgər cəmiyyət müəllimi dəyərləndirmirsə, ona lazımi hörmət və dəstəyi vermirsə, nəticədə zəif müəllim, zəif müəllim isə zəif cəmiyyət deməkdir. Bu, sadə bir zəncirvari reaksiyadır.
Bir vaxtlar müəllim adı çəkiləndə insanlar ayağa qalxardı. Müəllim təkcə məktəbdə deyil, məhəllədə, kənddə, şəhərdə söz sahibi idi. Onun dediyi qanun kimi qəbul olunurdu. Bu hörmət təkcə ənənədən yox, həm də müəllimin cəmiyyətdəki real rolundan doğurdu. Müəllim həm maarifçi, həm tərbiyəçi, həm də bir növ yolgöstərən idi.
Bu gün isə vəziyyət bir qədər fərqlidir. Müəllimlər çox zaman sosial və iqtisadi çətinliklərlə üz-üzə qalır, onların əməyinə verilən qiymət isə bəzən yetərli olmur. Cəmiyyət isə nəticəni görmək istəyir, amma prosesə lazımi diqqət ayırmır. Halbuki keyfiyyətli təhsil üçün təkcə müəllim kifayət deyil – onun arxasında dayanan güclü cəmiyyət də olmalıdır.
Müəllim yalnız dərs keçmir, o, davranış öyrədir. Uşaqlar çox vaxt müəllimin dediklərindən çox, etdiklərini yadda saxlayır. Əgər müəllim öz peşəsinə sevgi ilə yanaşırsa, şagird də öyrənməyə maraq göstərir. Əgər müəllim ruhdan düşübsə, bu, sinif otağında dərhal hiss olunur.
Digər tərəfdən, valideynlərin rolu da danılmazdır. Müəllim və valideyn bir-birinə rəqib deyil, tərəfdaş olmalıdır. Təəssüf ki, bəzən bu münasibət qarşıdurma formasına keçir. Bu isə ən çox uşağa zərər verir. Çünki uşaq iki fərqli mesaj arasında qalır və nəticədə heç birini tam qəbul etmir.
Cəmiyyət müəllimə yalnız tələb irəli sürməməli, eyni zamanda ona dəstək olmalıdır. Müəllimin nüfuzu qanunla yox, münasibətlə formalaşır. Ona verilən dəyər, göstərilən hörmət, yaradılan şərait birbaşa təhsilin keyfiyyətinə təsir edir.
Unutmamalıyıq ki, müəllim yetişdirdiyi hər bir şagird vasitəsilə cəmiyyətə təsir edir. Bu gün sinifdə oturan bir uşaq sabah həkim, mühəndis, jurnalist, siyasətçi olacaq. Onun düşüncə tərzi, dünyaya baxışı isə böyük ölçüdə müəllimin verdiyi təməllər üzərində qurulacaq.
Sonda isə bir həqiqəti qəbul etməliyik: müəllimi necə görmək istəyiriksə, cəmiyyət olaraq özümüzü də o səviyyəyə qaldırmalıyıq. Çünki müəllim cəmiyyətin güzgüsüdür. O güzgüdə gördüyümüz mənzərə isə bizim öz əksimizdir.
