İlhamə ABADOVA
Məktəbdə ədəb-ərkan və qarşılıqlı hörmət: təhsilin inkişafının təməli
Məktəb yalnız bilik verilən məkan deyil; o, həm də şəxsiyyətin formalaşdığı, dəyərlərin aşılandığı və gələcək cəmiyyətin təməl prinsiplərinin öyrədildiyi bir mühitdir. Bu mühitin sağlam olması isə ilk növbədə şagirdlə müəllim arasında qarşılıqlı hörmət və ədəb-ərkan qaydalarına əməl olunmasından asılıdır.
Müəllimə hörmət – ənənə və məsuliyyət
Azərbaycan cəmiyyətində müəllim hər zaman yüksək dəyər verilən şəxsiyyət olub. Ulu öndər Heydər Əliyev müəllim əməyini yüksək qiymətləndirərək bu peşənin cəmiyyət üçün əhəmiyyətini xüsusi vurğulayırdı. Müəllim yalnız fənn öyrədən deyil, həm də tərbiyə verən, istiqamət göstərən və nümunə olan şəxsdir.
Şagirdlərin müəllimə qarşı ədəbli davranışı – dərsdə diqqətli olmaq, söz kəsməmək, qaydalara riayət etmək, etik ünsiyyət qurmaq – həm tədris prosesinin səmərəliliyini artırır, həm də qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirir. Hörmət mühiti olan sinifdə nizam-intizam problemi minimuma enir və nəticə etibarilə akademik göstəricilər yüksəlir.
Müəllimin şagirdə münasibəti – gələcəyin formalaşması
Digər tərəfdən, müəllimin şagirdə yanaşması da eyni dərəcədə önəmlidir. Şagird fərdi xüsusiyyətləri, maraqları və psixoloji vəziyyəti ilə bir şəxsiyyətdir. Ona qarşı ədalətli, anlayışlı və dəstəkləyici münasibət göstərmək müəllimin peşə borcudur.
Müasir təhsil yanaşmaları göstərir ki, motivasiya və müsbət psixoloji mühit şagirdin uğurunda əsas rol oynayır. Şagirdi alçaltmaq, müqayisə etmək və ya sərt üslubla ünsiyyət qurmaq onun özünəinamına zərbə vurur. Əksinə, təşviqedici söz, obyektiv qiymətləndirmə və fərdi yanaşma şagirdin inkişafına güclü təkan verir.
Qarşılıqlı hörmət – inkişafın açarı
Təhsilin inkişafı yalnız proqramların yenilənməsi və ya texnologiyaların tətbiqi ilə ölçülmür. Əsas inkişaf məktəb daxilində formalaşan mədəniyyətlə bağlıdır. Qarşılıqlı hörmət, açıq dialoq və əməkdaşlıq mühiti olan məktəbdə:
-Şagird öz fikrini sərbəst ifadə edir;
-Müəllim yaradıcılıqla dərs keçir;
-Valideyn-məktəb əlaqəsi möhkəmlənir;
-Nəticələr davamlı və dayanıqlı olur.
Rəqəmsal dövrdə etik davranış
Bu gün məktəb həyatı yalnız sinif otağı ilə məhdudlaşmır. Sosial şəbəkələr və onlayn platformalar da təhsil mühitinin bir hissəsinə çevrilib. Buna görə də həm şagirdlər, həm də müəllimlər rəqəmsal etikaya riayət etməlidirlər. Onlayn ünsiyyətdə hörmət çərçivəsini qorumaq, şəxsi məlumatları paylaşarkən diqqətli olmaq və qarşı tərəfi alçaldan davranışlardan çəkinmək müasir dövrün vacib tələblərindəndir.
Məktəbdə ədəb-ərkan qaydalarına əməl olunması formal tələb deyil, təhsilin keyfiyyətini müəyyən edən əsas faktorlardandır. Qarşılıqlı hörmət olan yerdə bilik daha asan mənimsənilir, əməkdaşlıq güclənir və sağlam şəxsiyyət formalaşır.
Unutmayaq ki, bugünkü şagird sabahın vətəndaşıdır. Ona verilən tərbiyə və göstərilən münasibət isə gələcəyin cəmiyyətini müəyyən edir. Təhsilin inkişafı məhz bu dəyərlər üzərində qurulduqda davamlı və uğurlu olur.
