13 İyunda Azərbaycanda və Dünyada Baş Vermiş Tarixi Hadisələr

13 iyun tarixi dünya və Azərbaycan tarixində mühüm siyasi, hərbi, elmi və mədəni hadisələrlə yadda qalıb. Bu gün müxtəlif dövrlərdə dövlətlərin taleyini dəyişən qərarlar qəbul edilib, görkəmli şəxsiyyətlər dünyaya gəlib və ya vəfat edib.

Azərbaycanda 13 İyun Tarixinin Yadda Qalan Hadisələri

1992 – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Vaqif Qurbanov şəhid oldu

Azərbaycan hərbi aviasiyasının ilk pilotlarından biri, Milli Qəhrəman Vaqif Qurbanov Qarabağ uğrunda döyüşlər zamanı şəhid oldu. O, müstəqil Azərbaycanın ilk hərbi pilotlarından biri kimi tarixə düşüb.

1992 – Milli Qəhrəman Şıxar Şıxarovun şəhadəti

Birinci Qarabağ müharibəsində igidlik göstərən Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Şıxar Şıxarov Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə həlak olub.

1993 – Milli Qurtuluş Gününə aparan dönüş nöqtəsi

1993-cü ilin iyun hadisələri zamanı ölkədə siyasi böhran dərinləşmiş, xalqın tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev Bakıda hakimiyyətə qayıdaraq ölkənin parçalanmaq təhlükəsinin qarşısının alınması istiqamətində fəaliyyətə başlamışdı. 13 iyun həmin proseslərin həlledici günlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Dünyada 13 İyun Tarixində Baş Vermiş Əlamətdar Hadisələr

E.ə. 323 – Makedoniyalı İsgəndərin ölümü

Tarixin ən böyük sərkərdələrindən biri olan Makedoniyalı İsgəndər Babil şəhərində vəfat edib. Onun ölümündən sonra yaratdığı nəhəng imperiya parçalanmağa başlayıb və hellenistik dövlətlər meydana gəlib.

1373 – Dünyanın ən qədim müttəfiqlik müqavilələrindən biri imzalandı

Portuqaliya ilə İngiltərə arasında imzalanan ittifaq müqaviləsi bu gün də qüvvədə olan ən qədim diplomatik müttəfiqliklərdən hesab edilir.

1381 – İngiltərədə Kəndlilər Üsyanı Londona çatdı

İngiltərə tarixinin ən böyük xalq hərəkatlarından biri olan Kəndlilər Üsyanı zamanı üsyançılar Londona daxil olaraq kral hakimiyyətinə qarşı çıxış etdilər.

1865 – ABŞ-da Yenidənqurma dövrü başladı

ABŞ Prezidenti tərəfindən vətəndaş müharibəsindən sonra ölkənin yenidən qurulmasına dair mühüm qərarlar elan edildi. Bu dövr ABŞ tarixində yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı sayılır.

1913 – Şimali Amerikanın ən yüksək zirvəsinə ilk uğurlu qalxma

Alpinistlər qrupu ilk dəfə Denali zirvəsinin (keçmiş Mak-Kinli dağı) ən yüksək nöqtəsinə çatmağa nail oldu.

1944 – Almaniya V-1 raket hücumlarına başladı

İkinci Dünya müharibəsi zamanı nasist Almaniyası ilk uzaqmənzilli qanadlı raketlərdən istifadə etməyə başladı. Bu silahlar əsasən Londona qarşı tətbiq edilirdi.

1966 – “Miranda hüquqları” qərarı qəbul edildi

ABŞ Ali Məhkəməsi polis tərəfindən saxlanılan şəxslərin hüquqlarının izah edilməsini məcburi edən tarixi qərar verdi. Bu qərar sonradan bütün dünyada hüquq sistemlərinə təsir göstərdi.

1967 – Tarixi məhkəmə təyinatı

Thurgood Marshall ABŞ Ali Məhkəməsinə namizəd göstərildi və sonradan bu məhkəmənin ilk afroamerikalı hakimi oldu.

2000 – Koreya yarımadasında tarixi görüş

Şimali Koreya lideri Kim Çen İl və Cənubi Koreya Prezidenti Kim Dae-jung arasında ilk zirvə görüşü keçirildi. Bu görüş Koreya yarımadasında sülh prosesinin mühüm mərhələsi hesab olunur.

2018 – 2026 Dünya Çempionatının ev sahibləri seçildi

2026 FIFA Dünya Kubokunun ABŞ, Kanada və Meksikada keçiriləcəyi elan olundu. Bu, futbol tarixində ilk dəfə üç ölkənin birgə ev sahibliyi etdiyi mundial olacaq.

13 İyunda Dünyaya Gələn Görkəmli Şəxsiyyətlər

Uilyam Batler Yeyts (1865) – Nobel mükafatlı irland şairi.
Paavo Nurmi (1897) – Olimpiya çempionu, dünya atletika əfsanəsi.
Ban Ki-mun (1944) – BMT-nin keçmiş Baş katibi.
Stellan Skarsgård (1951) – tanınmış isveçli aktyor.
Mary-Kate Olsen və Ashley Olsen (1986) – məşhur amerikalı aktrisalar və dizaynerlər.

13 İyunda Vəfat Edən Tarixi Şəxsiyyətlər

Makedoniyalı İsgəndər (e.ə. 323) – dünya tarixinin ən məşhur sərkərdələrindən biri.
Miyamoto Musaşi (1645) – Yaponiyanın məşhur samurayı.
Lüdviq II (1886) – Bavariya kralı.

Tarixin Yaddaşı

13 iyun tarixi dünya tarixində imperiyaların süqutundan beynəlxalq hüququn formalaşmasına, müharibələrdən sülh danışıqlarına qədər bir çox mühüm hadisələrlə zəngindir. Azərbaycan üçün isə bu tarix Qarabağ müharibəsi qəhrəmanlarının xatirəsi və Milli Qurtuluş Gününə aparan taleyüklü hadisələrin yaşandığı dövr kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Gülnarə SAF