9 iyun tarixi həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində mühüm siyasi, hərbi, mədəni və ictimai hadisələrlə yadda qalıb. Bu gün müxtəlif dövrlərdə dövlətlərin taleyini dəyişən qərarlar qəbul olunub, tanınmış şəxsiyyətlər doğulub və vəfat edib. Saytınız üçün hazırlanmış geniş tarixi icmalı təqdim edirik.
9 İyun Azərbaycan Tarixində
1488 – Şahdağ ətəyində tarixi döyüş
9 iyun 1488-ci ildə Şahdağın ətəyində Şirvanşahların birləşmiş qüvvələri ilə Qızılbaş (Səfəvi) qoşunları arasında mühüm döyüş baş verdi. Döyüşdə Şirvanşahlar qələbə qazandı, Səfəvi təriqətinin rəhbəri Şeyx Heydər həlak oldu. Bu hadisə regionun siyasi tarixində mühüm rol oynadı. Sonralar Şeyx Heydərin oğlu İsmayıl Səfəvi hakimiyyətə gələrək qüdrətli Səfəvilər dövlətinin əsasını qoydu.
1887 – Seyid Hüseynin doğum günü
Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən olan Seyid Hüseyn 9 iyun 1887-ci ildə anadan olub. O, XX əsr Azərbaycan nəsrinin inkişafında mühüm xidmətlər göstərib və milli ədəbi fikrin formalaşmasına böyük töhfə verib.
1930 – Bəstəkar Telman Hacıyevin doğum günü
Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin tanınmış simalarından Telman Hacıyev 1930-cu il iyunun 9-da dünyaya gəlib. Onun əsərləri uzun illər ölkənin musiqi həyatında mühüm yer tutub.
1984 – Hüseyn Cavidin ev-muzeyinin açılışı
1984-cü ilin 9 iyun tarixində Naxçıvanda böyük Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin ev-muzeyi istifadəyə verildi. Bu hadisə milli mədəni irsin qorunması baxımından əlamətdar hadisə hesab olunur.
1989 – Rəşid Behbudovun vəfatı
Azərbaycan musiqisinin əfsanəvi nümayəndəsi, SSRİ Xalq artisti Rəşid Behbudov 9 iyun 1989-cu ildə vəfat edib. Onun ifaları bu gün də Azərbaycan musiqi xəzinəsinin incilərindən hesab olunur.
1992 – Pakistan və Türkmənistanla diplomatik münasibətlər
Müstəqilliyini yeni bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası 9 iyun 1992-ci ildə Pakistan və Türkmənistan ilə diplomatik münasibətlər qurdu. Bu addım Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsində mühüm rol oynadı.
1993 – Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı
Azərbaycanın müasir tarixində ən mühüm hadisələrdən biri məhz 9 iyun 1993-cü ildə baş verib. Həmin gün Naxçıvan Ali Məclisinin sədri Heydər Əliyev ölkədə yaranmış dərin siyasi böhran şəraitində Bakıya gəldi. Sonrakı günlərdə baş verən proseslər Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin qorunmasında həlledici rol oynadı və 15 İyun Milli Qurtuluş Gününə aparan yolun başlanğıcı hesab olunur.
9 İyun Dünya Tarixində
68-ci il – Roma imperatoru Neronun ölümü
Roma imperatoru Nero hakimiyyətdən devrildikdən sonra 9 iyun tarixində intihar edib. Onun ölümü Yuli-Klavdi sülaləsinin sonunu gətirdi.
1633 – Qalileo Qaliley inkvizisiya qarşısında
Məşhur alim Galileo Galilei 1633-cü ildə dini məhkəmə qarşısında müdafiə olunmaq üçün Romaya çağırıldı. Bu hadisə elm və din münasibətlərinin tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri sayılır.
1815 – Vyana Konqresinin başa çatması
Napoleon müharibələrindən sonra Avropanın siyasi xəritəsini yenidən formalaşdıran Congress of Vienna 9 iyun 1815-ci ildə yekunlaşdı. Konqres Avropada yeni güc balansının yaradılmasına səbəb oldu.
1898 – Honkonqun Britaniyaya verilməsi
Çin və Böyük Britaniya arasında imzalanmış müqavilə ilə Honkonq ərazisinin bir hissəsi 99 il müddətinə Britaniyanın idarəsinə verildi. Bu qərar XX əsrin sonlarına qədər regionun siyasi taleyini müəyyənləşdirdi.
1940 – Norveç Almaniyaya təslim oldu
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Norveç rəsmi şəkildə nasist Almaniyasına təslim olduğunu elan etdi. Bu hadisə Almaniyanın Skandinaviya üzərində nəzarətini gücləndirdi.
1959 – İlk nüvə raket daşıyan sualtı qayığın istifadəyə verilməsi
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin USS George Washington adlı ilk ballistik raket daşıyan nüvə sualtı qayığı suya buraxıldı. Bu hadisə Soyuq Müharibə dövrünün mühüm mərhələlərindən biri idi.
1967 – Altıgünlük müharibənin dönüş nöqtəsi
Six-Day War zamanı İsrail Qolan təpələrini ələ keçirdi. Bu hadisə Yaxın Şərqdə geosiyasi vəziyyətə uzunmüddətli təsir göstərdi.
1999 – Kosovo müharibəsində sülh sazişi
Yuqoslaviya Federativ Respublikası və NATO qüvvələri arasında Kosovo müharibəsini dayandıran sülh sazişi imzalandı. Bu hadisə Balkanlarda yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı oldu.
9 İyunda Doğulan Tanınmış Şəxslər
- Robert McNamara (1916) – ABŞ müdafiə naziri və Dünya Bankının prezidenti.
- Johnny Depp (1963) – Hollivudun məşhur aktyoru.
- Natalie Portman (1981) – Oskar mükafatlı aktrisa.
9 İyunda Vəfat Edən Məşhur Şəxslər
- Nero (68)
- Charles Dickens (1870)
- Rəşid Behbudov (1989)
9 iyun Azərbaycan tarixində xüsusilə 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı ilə yadda qalan taleyüklü günlərdən biridir. Eyni zamanda Şahdağ döyüşü, görkəmli şəxsiyyətlərin doğum və vəfat tarixləri, eləcə də dünya miqyasında Vyana Konqresinin başa çatması və digər mühüm hadisələr bu tarixi günün əhəmiyyətini artırır.
Gülnarə SAF
