04 İyun-Günün XRONİKASI

Tarix boyu 4 iyun günü dünya və Azərbaycan üçün müxtəlif siyasi, hərbi, mədəni və ictimai hadisələrlə yadda qalıb. Bu tarix həm böyük qələbələrin, həm faciələrin, həm də tanınmış şəxsiyyətlərin doğum və ölüm günləri ilə tarixə düşüb.

Azərbaycan tarixində 4 iyun

1993 – Gəncə hadisələrinin başlanğıcı

Azərbaycanın müasir tarixində mühüm yer tutan Gəncə hadisələri məhz 4 iyun tarixində baş verdi. Surət Hüseynovun rəhbərlik etdiyi silahlı qüvvələrlə hökumət qüvvələri arasında qarşıdurma yarandı. Sonrakı hadisələr ölkədə ciddi siyasi böhrana səbəb oldu və hakimiyyət dəyişikliyi ilə nəticələndi.
Tarixçilərin fikrincə, 4 iyun hadisələri Azərbaycanın dövlətçilik tarixində dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Bu hadisələrdən sonra ölkədə siyasi sabitliyin bərpası istiqamətində yeni mərhələ başlandı.

Azərbaycanda 4 iyunda doğulan və vəfat edən şəxslər

Azərbaycan tarixi təqvimlərində 4 iyun tarixi ilə bağlı ümummilli səviyyədə tanınan dövlət xadimləri, elm adamları və ya mədəniyyət nümayəndələrinin doğum və ya vəfat gününə dair geniş təsdiqlənmiş məlumatlar məhduddur. Bununla belə, müxtəlif illərdə bu tarixdə ölkənin ictimai-siyasi və mədəni həyatında iz qoymuş şəxslərin anım tədbirləri keçirilib.
Tarixçilər qeyd edirlər ki, Azərbaycan üçün 4 iyun tarixi daha çox 1993-cü il Gəncə hadisələri ilə əlaqədar olaraq siyasi tariximizin mühüm günlərindən biri kimi yadda qalıb.

Dünyada 4 iyun tarixində baş vermiş mühüm hadisələr

1783 – İlk hava şarı nümayiş etdirildi

Fransız ixtiraçılar, Montqolfye qardaşları ilk isti hava şarını ictimaiyyət qarşısında nümayiş etdirdilər. Bu hadisə aviasiya tarixinin başlanğıcı hesab olunur.

1896 – Henri Ford ilk avtomobilini sınaqdan keçirdi

Amerikalı sənayeçi və avtomobil istehsalçısı Henry Ford özünün hazırladığı "Quadricycle" adlı ilk avtomobilini uğurla sınaqdan keçirdi. Bu hadisə müasir avtomobil sənayesinin inkişafında mühüm mərhələ oldu.

1919 – ABŞ-da qadınlara seçki hüququnun yolu açıldı

ABŞ Konqresi qadınlara səsvermə hüququ verən Konstitusiyanın 19-cu düzəlişini təsdiqlədi və ratifikasiya üçün ştatlara göndərdi.

1940 – Dünkerk əməliyyatı başa çatdı

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Fransanın Dünkerk limanından 300 mindən çox müttəfiq əsgərin təxliyəsi uğurla başa çatdı. Hərbi tarixdə ən böyük xilasetmə əməliyyatlarından biri hesab edilir.

1942 – Miduey döyüşü başladı

Sakit okean cəbhəsində ABŞ və Yaponiya arasında baş verən Miduey döyüşü müharibənin gedişatını dəyişdirən mühüm hadisələrdən biri oldu.

1989 – Tyananmen meydanı hadisələri

Çində demokratiya tələbi ilə keçirilən etiraz aksiyaları hərbi qüvvələr tərəfindən dağıdıldı. Bu hadisə XX əsrin ən çox müzakirə olunan siyasi faciələrindən biri kimi tarixə düşüb.

2010 – Falcon 9 raketinin ilk uçuşu

SpaceX şirkətinin Falcon 9 daşıyıcı raketi ilk dəfə uğurla kosmosa buraxıldı. Bu, özəl kosmik sənayenin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı sayılır.

4 iyunda dünyada anadan olan məşhurlar

George III (1738) – Böyük Britaniya kralı.
Alfredo Di Stéfano (1926) – Dünya futbol tarixinin əfsanəvi simalarından biri.
Cecilia Bartoli (1966) – Məşhur opera ifaçısı.
Angelina Jolie (1975) – Hollivudun tanınmış aktrisası və humanitar fəaliyyətləri ilə seçilən ictimai xadim.

4 iyunda vəfat edən tanınmış şəxslər

John Wooden (2010) – ABŞ basketbol tarixinin ən uğurlu məşqçilərindən biri.
Nino Manfredi (2004) – İtaliya kinosunun tanınmış nümayəndəsi.
4 iyun dünya tarixində aviasiyanın başlanğıcı, qadın hüquqları uğrunda mühüm addımlar, İkinci Dünya müharibəsinin dönüş nöqtələri və müasir kosmik texnologiyaların inkişafı ilə yadda qalıb. Azərbaycan tarixində isə bu tarix əsasən 1993-cü il siyasi hadisələri ilə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Gülnarə SAF