27 may tarixi həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində mühüm siyasi, mədəni və ictimai hadisələrlə yadda qalıb. Bu tarix xüsusilə Azərbaycan dövlətçiliyi baxımından önəmli günlərdən biri hesab olunur. Çünki 1918-ci ilin məhz 27 mayında Azərbaycan Milli Şurasının yaradılması istiqamətində taleyüklü qərarlar qəbul edildi və bu proses bir gün sonra – 28 May İstiqlal Bəyannaməsinin elanına aparan yolun əsasını qoydu. 

Aşağıda 27 may tarixində Azərbaycanda və dünyada baş vermiş ən mühüm hadisələri təqdim edirik.

Azərbaycanda baş vermiş mühüm hadisələr

1918 – Azərbaycan Milli Şurası yaradıldı

27 may 1918-ci ildə Zaqafqaziya Seyminin Azərbaycan fraksiyası fövqəladə iclas keçirərək Azərbaycan Müvəqqəti Milli Şurasını yaratdı. Şuranın sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, icraiyyə komitəsinin rəhbəri isə Fətəli xan Xoyski seçildi. Bu qərar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsinə aparan ən mühüm siyasi addımlardan biri oldu. 

Tarixçilərin fikrincə, həmin gün qəbul edilən qərarlar Azərbaycan dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsi hesab olunur.

1920 – Azərbaycanda Fəhlə-Kəndli Müdafiə Şurası yaradıldı

Sovet hakimiyyətinin ilk dövrlərində ölkədə yeni idarəetmə sisteminin qurulması məqsədilə Fəhlə-Kəndli Müdafiə Şurası təşkil edildi. Eyni zamanda neft sənayesinin milliləşdirilməsi ilə bağlı qərarlar qüvvəyə mindi. 

1992 – Azərbaycanın Dövlət Himni təsdiqləndi

27 may 1992-ci ildə Milli Məclis “Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni haqqında” qanunu qəbul etdi. Üzeyir Hacıbəyli və Əhməd Cavad tərəfindən yaradılmış “Azərbaycan marşı” rəsmi dövlət himni kimi təsdiqləndi. 

Bu qərar müstəqil Azərbaycanın dövlət atributlarının formalaşdırılması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyırdı.

2009 – Qaraheybət faciəsi

2009-cu ilin 27 may tarixində Qaraheybətdə yerləşən hərbi hissədə baş verən kütləvi zəhərlənmə hadisəsi ölkədə böyük rezonans doğurdu. Hadisə nəticəsində çoxsaylı hərbçilər zərər çəkdi. 

27 mayda Azərbaycanda anadan olan və vəfat edən məşhur şəxslər

27 may tarixi Azərbaycanın ədəbiyyat, teatr, elm və mədəniyyət tarixində iz qoymuş bir sıra görkəmli şəxslərin doğum və anım günü kimi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarixdə dünyaya gələn və ya vəfat edən sənətkarlar milli mədəniyyətimizin formalaşmasında mühüm rol oynayıblar.

27 mayda anadan olan məşhur azərbaycanlılar

Soltan Dadaşov – teatr sənətinin inkişafına töhfə verən rejissor

1906-cı ilin 27 may tarixində anadan olan Soltan Baba oğlu Dadaşov Azərbaycan teatr sənətinin tanınmış simalarından biri olub. O, uzun illər Opera və Balet Teatrında fəaliyyət göstərərək bir sıra klassik tamaşalara quruluş verib.

Soltan Dadaşov xüsusilə milli opera sənətinin inkişafında mühüm rol oynayıb. Məşhur bəstəkar Müslüm Maqomayevin “Şah İsmayıl” operasının müxtəlif teatrlarda səhnələşdirilməsində iştirak edib. Onun quruluş verdiyi tamaşalar dövrünün ən uğurlu səhnə əsərləri hesab olunurdu. 

Şəmsəddin Abbasov – dramaturgiya və kino sahəsində tanınmış şəxsiyyət

1906-cı ilin 27 mayında Xızı rayonunda dünyaya gələn Şəmsəddin Abbasov Azərbaycan dramaturgiyası və kino sahəsində mühüm xidmətlər göstərib.

O, yalnız yazıçı kimi deyil, həm də təşkilatçı kimi fəaliyyət göstərib. Bir müddət Opera və Balet Teatrının, daha sonra isə Bakı kinostudiyasının direktoru olub. Yazdığı pyeslər və kinossenarilər sovet dövrü Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi yer tuturdu. 

Söhrab Tahiri – Cənubi Azərbaycan mövzusunu poeziyaya gətirən şair

1926-cı ilin 27 may tarixində Cənubi Azərbaycanın Astara şəhərində doğulan Söhrab Tahiri Azərbaycan poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən biri idi.

1946-cı ildə sovet Azərbaycanına gələn şair yaradıcılığında vətən sevgisi, ayrılıq ağrısı və milli kimlik mövzularını xüsusi ustalıqla işləyib. “Vətənlə sevgi arasında”, “Qonşu qızın məktubları”, “Əmanət” kimi kitabları oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Onun poeziyasında həm lirizm, həm də milli ruh güclü şəkildə hiss olunur. 

Bəkir Çobanzadə – repressiya qurbanı olmuş böyük türkoloq

1893-cü ilin 27 may tarixində anadan olan Bəkir Çobanzadə Azərbaycan və ümumtürk dilçilik məktəbinin ən böyük nümayəndələrindən biri hesab edilir.

O, Bakı Dövlət Universitetində çalışaraq Azərbaycan dilçiliyi və türkologiyanın elmi əsaslarının formalaşmasına böyük töhfələr verib. Sovet repressiyaları dövründə həbs olunaraq güllələnib.

Bu gün Bəkir Çobanzadə Azərbaycan elm tarixində milli düşüncənin simvollarından biri kimi xatırlanır. 

27 mayda vəfat edən məşhur azərbaycanlılar

Səməd Vurğun – Azərbaycan poeziyasının zirvə şəxsiyyətlərindən biri

1956-cı ilin 27 may tarixində vəfat edən Səməd Vurğun Azərbaycan ədəbiyyatının ən böyük simalarından biri hesab olunur.

1906-cı ildə Qazax rayonunda doğulan şair yaradıcılığı ilə milli poeziyada yeni mərhələ yaradıb. Onun “Azərbaycan”, “Muğan”, “Aygün”, “Komsomol poeması” kimi əsərləri, həmçinin “Vaqif” və “Fərhad və Şirin” mənzum dramları Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl fonduna daxil edilib.

Səməd Vurğun təkcə şair deyil, həm də ictimai xadim idi. O, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına rəhbərlik edib, milli ədəbi dilin inkişafında böyük rol oynayıb.

Bu gün də onun şeirləri məktəblərdə tədris olunur, əsərləri teatr səhnələrində nümayiş etdirilir. 

Elşad Quliyev – televiziya tarixində mühüm iz qoymuş şəxs

2008-ci ilin 27 may tarixində vəfat edən Elşad Heybət oğlu Quliyev uzun illər Azərbaycan televiziya sistemində rəhbər vəzifələrdə çalışıb.

1983–1990-cı illərdə Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin sədri kimi fəaliyyət göstərən Elşad Quliyev televiziya jurnalistikasının inkişafına töhfələr verib. Onun fəaliyyəti dövründə Azərbaycan televiziyasında yeni layihələr və proqramlar hazırlanıb. 

Dünyada baş vermiş mühüm hadisələr

1703 – Sankt-Peterburqun əsası qoyuldu

Rusiya çarı I Pyotr yeni paytaxt kimi nəzərdə tutulan Sankt-Peterburq şəhərinin əsasının qoyulduğunu elan etdi. Şəhər sonradan Rusiya imperiyasının siyasi və mədəni mərkəzinə çevrildi. 

1905 – Tsushima döyüşü

Rus-Yapon müharibəsinin taleyini dəyişən Tsushima döyüşündə Yaponiya donanması Rusiya donanmasını ağır məğlubiyyətə uğratdı. Bu hadisə dünya hərb tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. 

1937 – Golden Gate körpüsü istifadəyə verildi

ABŞ-ın San-Fransisko şəhərində yerləşən məşhur Golden Gate Bridge piyadaların istifadəsinə açıldı. Körpü sonradan dünyanın ən məşhur memarlıq simvollarından birinə çevrildi. 

1939 – Almaniya və İtaliya “Polad Paktı” imzaladı

Nasist Almaniyası ilə faşist İtaliyası arasında hərbi ittifaq yaradıldı. Bu müqavilə sonradan İkinci Dünya Müharibəsində əsas siyasi bloklardan birinə çevrildi. 

1941 – “Bismarck” əməliyyatı başladı

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Britaniya donanması Almaniyanın məşhur “Bismarck” döyüş gəmisini məhv etmək üçün genişmiqyaslı əməliyyata başladı. 

27 mayda anadan olan məşhur şəxslər

İbn Xəldun – 1332

Dünya tarixinin ən böyük alimlərindən hesab olunan İbn Xəldun tarix, fəlsəfə və sosiologiya sahəsində mühüm əsərlərin müəllifidir. Onun “Müqəddimə” əsəri bu gün də dünya elmi üçün əhəmiyyətini qoruyur. 

Maks Brod – 1884

Alman yazıçısı və jurnalisti Maks Brod xüsusilə dostu Frans Kafkanın əsərlərini qoruyub nəşr etdirməsi ilə tanınıb. 

Con Çiver – 1912

XX əsr Amerika ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biri hesab olunur. 

Andrey Bitov – 1937

Müasir rus ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri olub. 

27 mayda vəfat edən məşhur şəxslər

Səməd Vurğun – 1956

Azərbaycan poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Səməd Vurğun 27 may 1956-cı ildə vəfat edib. O, “Vaqif”, “Komsomol poeması”, “Azərbaycan” kimi əsərləri ilə milli ədəbiyyatda silinməz iz qoyub. 

Səməd Vurğun təkcə şair deyil, həm də Azərbaycan ədəbi dilinin inkişafında mühüm rol oynayan böyük ziyalı kimi tarixdə qalıb.

Nikollo Paqanini – 1840

Dünya musiqisinin ən məşhur skripka virtuozlarından biri hesab olunur. 

Robert Kox – 1910

Vərəm bakteriyasını kəşf edən Nobel mükafatı laureatı alim kimi dünya tibb tarixində mühüm yer tutur. 

Cəvahirləl Nehru – 1964

Müstəqil Hindistan dövlətinin qurucularından biri hesab olunur. 

27 may Azərbaycan tarixində istiqlala gedən yolun ən mühüm mərhələlərindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Milli Şuranın yaradılması, dövlətçilik ideyasının formalaşması və milli siyasi iradənin ortaya qoyulması bu tarixi günün əsas mahiyyətini təşkil edir. Eyni zamanda dünya tarixində də siyasi çevrilişlər, müharibələr, elmi və mədəni hadisələrlə yadda qalan əlamətdar tarixlərdən biridir.

Gülnarə SAF