25 may tarixi dünya tarixində siyasi qərarlar, elmi yeniliklər, mədəni hadisələr və dövlətçilik baxımından mühüm məqamlarla yadda qalıb. Bu gün həm də Azərbaycan tarixində müəyyən hadisələrin, görkəmli şəxslərin və ictimai-siyasi proseslərin xatırlandığı tarixlərdən biridir.
Azərbaycanda 25 may – yadda qalan hadisələr
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ərəfəsində tarixi proseslər
1918-ci ilin may ayı Azərbaycan tarixinin ən mühüm dönəmlərindən biri hesab olunur. Məhz 25 may tarixində Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Seyminin faktiki dağılması prosesi sürətlənmiş, region xalqları öz müstəqil dövlətlərini elan etməyə hazırlaşmışdılar. Bundan cəmi üç gün sonra – 28 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldı.
Tarixçilərin fikrincə, 25 mayda aparılan siyasi müzakirələr Cümhuriyyətin elanına gedən yolun əsas mərhələlərindən biri olub. Həmin dövrdə Azərbaycan milli şurasının üzvləri müstəqil dövlət modelini formalaşdırmaq üçün fəal diplomatik fəaliyyət aparırdı.
Bakı–Tbilisi əlaqələrinin tarixi əhəmiyyəti
Qafqaz regionunda nəqliyyat və dəmir yolu əlaqələri uzun illərdir strateji əhəmiyyət daşıyır. Son günlərdə yenidən gündəmə gələn Bakı–Tbilisi sərnişin qatarının fəaliyyəti də region əməkdaşlığının vacib elementlərindən sayılır. 2026-cı ilin mayında bu istiqamətdə qatarların yenidən fəaliyyətə başlayacağı açıqlanıb.
Bu marşrut tarixən Azərbaycanın iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayıb. Hələ XX əsrin əvvəllərində Bakı–Tbilisi dəmir yolu Qafqazın əsas ticarət arteriyalarından biri hesab edilirdi.
Azərbaycan animasiya tarixində maraqlı fakt
Azərbaycan təkcə neft və dövlətçilik tarixi ilə deyil, həm də mədəniyyət sahəsində ilk addımları ilə seçilib. 1935-ci ildə çəkilmiş “Abbasın bədbəxtliyi” filmi müsəlman Şərqində ilk animasiya filmlərindən biri hesab olunur. Film sonradan arxiv yanğını zamanı məhv olsa da, Azərbaycan kino tarixində xüsusi yer tutur.
Bu fakt bir daha göstərir ki, Azərbaycan regionun mədəni inkişafında öncül ölkələrdən biri olub.
May ayının Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyəti
May ayı ümumilikdə Azərbaycan dövlətçiliyi baxımından xüsusi dövr sayılır. Bu ay ərzində:
9 May – faşizm üzərində Qələbə Günü,28 May – Müstəqillik Günü,
həmçinin bir sıra tarixi və siyasi hadisələr qeyd olunur.
Tarixçilər hesab edir ki, may ayı Azərbaycan xalqının milli yaddaşında dövlətçilik və azadlıq ayı kimi formalaşıb.
Dünyada 25 may tarixində baş verən mühüm hadisələr
Afrika Birliyi Gününün əsası qoyuldu
1963-cü il mayın 25-də Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbədə Afrika Ölkələri Birliyi Təşkilatı yaradıldı. Sonradan bu qurum Afrika Birliyinə çevrildi. Bu gün bir çox Afrika ölkəsində “Afrika Günü” kimi qeyd olunur.
Bu təşkilat qitədə müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizə və dövlətlərarası əməkdaşlığın gücləndirilməsi məqsədilə yaradılmışdı.
“Ulduz müharibələri” filmi nümayiş olundu
1977-ci ilin 25 may tarixində Star Wars filminin ilk hissəsi kinoteatrlarda nümayiş etdirildi. Film dünya kino sənayesində inqilab yaratdı və fantastika janrını tamamilə dəyişdirdi.
Filmin rejissoru George Lucas idi. Bu ekran əsəri sonradan milyardlarla dollar gəlir gətirən qlobal franşizaya çevrildi.
İlk qapalı ürək əməliyyatlarından biri həyata keçirildi
1953-cü ilin 25 mayında ABŞ-da ilk uğurlu açıq ürək əməliyyatlarından biri icra edildi. Bu hadisə dünya tibb tarixində dönüş nöqtəsi hesab olunur.
Sonrakı illərdə ürək cərrahiyyəsinin inkişafı milyonlarla insanın həyatını xilas etdi.
Argentina milli bayramı
25 may Argentinada milli bayram kimi qeyd olunur. 1810-cu ildə başlayan May İnqilabı ölkənin İspaniyadan müstəqillik prosesinin əsasını qoymuşdu.
Bu tarix Latın Amerikası tarixində mühüm siyasi dönüş nöqtələrindən biri sayılır.
25 mayda doğulan məşhur şəxslər
Ralf Waldo Emerson – amerikalı filosof və yazıçıIan McKellen – məşhur britaniyalı aktyor
Kaan Tangöze – türkiyəli rok musiqiçisi
25 mayda vəfat edən tanınmış şəxslər
Robert Ludlum – məşhur detektiv və casus romanları müəllifiMəmməd Araz – Azərbaycanın görkəmli şairlərindən biri
25 may tarixi həm Azərbaycan, həm də dünya üçün siyasi, mədəni və tarixi baxımdan əlamətdar hadisələrlə zəngindir. Azərbaycan üçün bu tarix xüsusilə Cümhuriyyətin yaranması ərəfəsində baş verən proseslərlə yadda qalır. Dünyada isə elm, kino və beynəlxalq siyasətdə mühüm dəyişikliklər məhz bu günlə əlaqələndirilir.
Gülnarə SAF
