Müasir dövrdə cəmiyyətin diqqət yetirdiyi ən önəmli mövzulardan biri də Autizm və onunla bağlı maarifləndirmədir. Autizm spektr pozuntusu (ASP) insanın sosial davranışlarına, ünsiyyət qabiliyyətinə və dünyanı qavrama formasına təsir edən neyroinkişaf fərqliliyidir. Bu hal xəstəlik kimi deyil, fərqli inkişaf xüsusiyyəti kimi də qiymətləndirilir.
Autizm nədir?
Autizm əsasən erkən uşaqlıq dövründə üzə çıxan və ömür boyu davam edən inkişaf xüsusiyyətidir. Bu vəziyyətə malik insanlar dünyanı fərqli şəkildə qavrayır, sosial münasibətlərdə və ünsiyyətdə çətinliklər yaşaya bilirlər.
Autizmin əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
-Sosial ünsiyyətdə çətinliklər-Təkrarlanan davranışlar və maraqlar
-Dəyişikliklərə qarşı həssaslıq
-Sensor (eşitmə, görmə və s.) həssaslıqlar
Autizmin yaranma səbəbləri
Autizmin yaranmasının dəqiq səbəbi tam müəyyən edilməsə də, mütəxəssislər bunun bir neçə amillə bağlı olduğunu qeyd edirlər:
-Genetik faktorlar-Beyin inkişafındakı fərqliliklər
-Ətraf mühit təsirləri
Araşdırmalar göstərir ki, autizm valideynlərin davranışları və ya tərbiyə üsulları ilə bağlı deyil.
Erkən diaqnozun əhəmiyyəti
Autizmin erkən yaşlarda müəyyən edilməsi uşağın inkişafına böyük təsir göstərir. Erkən müdaxilə proqramları uşağın sosial və ünsiyyət bacarıqlarının inkişafına kömək edir.
Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur:
-Adına reaksiya verməmək-Göz kontaktından qaçmaq
-Nitq inkişafında gecikmə
-Təkrarlanan hərəkətlər (əl çırpma, yellənmə və s.)
Müalicə və dəstək üsulları
Autizmin tam “müalicəsi” yoxdur, lakin düzgün yanaşma ilə bu fərqliliklə yaşayan insanların həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq mümkündür.
Əsas dəstək üsulları:
-Davranış terapiyası-Loqoped və psixoloq dəstəyi
-Xüsusi təhsil proqramları
-Ailə dəstəyi və maarifləndirmə
Cəmiyyətin rolu və inklüzivlik
Autizmli şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyası üçün inklüziv mühitin yaradılması vacibdir. Bu istiqamətdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən 2 aprel tarixinin Dünya Autizm Məlumatlandırma Günü elan edilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır.
Cəmiyyət olaraq əsas vəzifələrimiz:
-Maarifləndirməni artırmaq-Ayrı-seçkiliyə yol verməmək
-Təhsil və iş imkanlarını genişləndirmək
-Autizmli şəxslərə anlayışla yanaşmaq
Autizm və ailə
Autizmli uşağa sahib ailələr üçün bu proses həm emosional, həm də sosial baxımdan çətin ola bilər. Lakin düzgün dəstək və məlumatlandırma ilə ailələr bu vəziyyətə uyğunlaşa və övladlarının inkişafına böyük töhfə verə bilərlər.
Autizm bir fərqlilikdir və bu fərqliliyi qəbul etmək, anlamaq və dəstəkləmək cəmiyyətin inkişaf səviyyəsinin göstəricisidir. Erkən diaqnoz, düzgün yanaşma və ictimai dəstək sayəsində autizmli şəxslər də cəmiyyətin aktiv və dəyərli üzvlərinə çevrilə bilərlər.
İlhamə ABADOVA
