Tarix hər gün müxtəlif siyasi, elmi və mədəni hadisələrlə yadda qalır. 10 mart günü də dünya tarixində mühüm dəyişikliklərə səbəb olmuş hadisələrlə zəngindir. Bu tarixdə texnologiya sahəsində böyük kəşflər edilib, siyasi proseslər baş verib və dünya tarixinin gedişinə təsir edən qərarlar qəbul olunub.
Azərbaycanda 10 mart tarixi
Məşhur azərbaycanlı alim Lütfi Zadənin doğum günü
10 mart Azərbaycan elmi üçün əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin yaradıcısı **Lütfi Zadə**nin doğum günüdür.
1921-ci il martın 10-da Bakı şəhərində anadan olan Lütfi Zadə sonradan ABŞ-a köçərək elmi fəaliyyətini burada davam etdirib. O, xüsusilə Qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsini yaratmaqla dünya elminə böyük töhfə verib.
Bu nəzəriyyə müasir texnologiyada geniş istifadə olunur və aşağıdakı sahələrdə tətbiq edilir:
-süni intellekt
-robot texnologiyaları
-avtomobil idarəetmə sistemləri
-məişət texnikası və elektronika
Bu səbəbdən Lütfi Zadə müasir dövrün ən böyük alimlərindən biri hesab edilir.
Azərbaycan elminin dünya miqyasında tanınması
Lütfi Zadənin yaratdığı nəzəriyyə texnologiyanın inkişafına böyük təsir göstərib. Bu gün dünyanın bir çox universitetlərində onun elmi işləri öyrənilir.
Alim uzun illər ABŞ-da fəaliyyət göstərsə də, Azərbaycanla əlaqələrini qoruyub saxlayıb. Onun adı Azərbaycanda müxtəlif elmi mərkəzlərə və layihələrə verilib.
Telefonun tarixə düşən ilk səsi – 1876
10 mart 1876-cı ildə dünya texnologiya tarixində dönüş nöqtəsi sayılan hadisə baş verdi. Telefonun ixtiraçısı hesab olunan Alexander Graham Bell ilk dəfə telefon vasitəsilə danışmağı bacardı.
O, laboratoriyada köməkçisi **Thomas Watson**a məşhur sözləri söylədi:
“Mr. Watson, come here, I want to see you.”
Bu hadisə telefon rabitəsinin başlanğıcı kimi tarixə düşdü və sonrakı illərdə rabitə texnologiyalarının sürətli inkişafına təkan verdi. Bu gün istifadə etdiyimiz mobil telefonlar və rəqəmsal rabitə sistemləri məhz həmin tarixi kəşfin davamı hesab olunur.
Tibet üsyanı – 1959
10 mart 1959-cu ildə Tibet tarixində mühüm və dramatik hadisə baş verdi. Tibet paytaxtı Lhasa şəhərində Çin hakimiyyətinə qarşı geniş xalq üsyanı başladı.
Üsyan nəticəsində Tibet dini lideri 14-cü Dalay Lama ölkəni tərk edərək Hindistana sığınmaq məcburiyyətində qaldı. Bu hadisə Tibet məsələsinin beynəlxalq səviyyədə müzakirə olunmasına səbəb oldu və regionun siyasi tarixində mühüm yer tutdu.
İkinci Dünya Müharibəsində Tokio bombardmanı – 1945
10 mart 1945-ci ildə Tokionun bombardmanı (1945) baş verdi. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən bu hücum Tokio şəhərinin böyük hissəsinin dağıdılması ilə nəticələndi.
Tarixçilərin fikrincə, bu bombardman İkinci Dünya Müharibəsi dövründə ən dağıdıcı hava hücumlarından biri idi və minlərlə insanın həyatını itirməsinə səbəb oldu.
Uran planetinin halqalarının kəşfi – 1977
10 mart 1977-ci ildə astronomlar James L. Elliot, Edward Dunham və Douglas Mink tərəfindən mühüm astronomik kəşf edildi. Onlar Uran planetinin halqalarının mövcud olduğunu müəyyən etdilər.
Bu kəşf astronomiya elmi üçün böyük yenilik sayılırdı. Daha əvvəl yalnız Saturn planetinin halqaları məlum idi.
10 martda doğulan məşhur şəxslər
Bu tarixdə dünya miqyasında tanınmış bir sıra şəxslər də dünyaya gəlib.
-Chuck Norris (1940) – məşhur amerikalı aktyor və döyüş sənətləri ustası
-Sharon Stone (1958) – Hollivud aktrisası
-Carrie Underwood (1983) – amerikalı müğənni
Bu şəxslər müxtəlif sahələrdə əldə etdikləri uğurlarla dünya mədəniyyətinə və incəsənətinə öz töhfələrini veriblər.
10 mart tarixi həm elmi nailiyyətlər, həm siyasi hadisələr, həm də mədəniyyət sahəsində baş verən mühüm proseslərlə yadda qalıb. Telefonun ilk danışığı, Tibet üsyanı və astronomiya sahəsində yeni kəşflər bu günün dünya tarixində xüsusi yer tutduğunu göstərir.
Tarixin hər günü kimi, 10 mart da insanlığın inkişaf yolunda mühüm hadisələrlə zəngin bir tarix səhifəsidir.
Gülnarə SAF
