İlhamə ABADOVA
Su Çərşənbəsi – Novruzun ilk müjdəçisi və təbiətin oyanışı
Azərbaycan xalqının zəngin mərasim mədəniyyətində Novruz bayramına aparan yol dörd müqəddəs çərşənbədən keçir. Bu silsilənin ilki olan Su çərşənbəsi qədim inanclara görə təbiətin oyanmasının başlanğıcı, həyatın yenidən dirçəlməsinin ilk mərhələsidir. Su çərşənbəsi Novruzdan əvvəlki son dörd həftənin ilk çərşənbə axşamı qeyd olunur və su ünsürünə həsr edilir.
Tarixi-etnoqrafik köklər
Su çərşənbəsinin mənşəyi qədim türk inancları və zərdüştilik dövrünə qədər gedib çıxır. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, qədim dünyagörüşündə kainat dörd əsas ünsürdən – su, od, yel və torpaqdan ibarət hesab olunurdu. Bu ardıcıllıq təbiətin mərhələli şəkildə oyanmasını simvolizə edirdi.
Azərbaycanın görkəmli folklorşünası Mirəli Seyidov öz araşdırmalarında suyun mifoloji düşüncədə ilkin yaradıcı qüvvə kimi qəbul olunduğunu vurğulayırdı. Su həyatın başlanğıcı, təmizləyici və müqəddəs varlıq hesab edilirdi.
Eyni zamanda, Novruz ənənələri Novruz bayramı ilə sıx bağlıdır. Novruz yalnız təqvim bayramı deyil, həm də kosmik və təbiət hadisələrinin simvolik ifadəsidir.
Su – paklıq və yenilənmə rəmzi
Xalq inanclarına görə, Su çərşənbəsində “sular oyanır”. Bu gün axar suların daha müqəddəs olduğuna inanılır. İnsanlar səhər tezdən bulaq və ya çay kənarına gedər, suyun üzərindən tullanar, üzlərini yuyar və niyyət tutardılar.
Ən geniş yayılmış inanclardan biri belədir:
Axar sudan keçən insan bütün ağırlıqlardan, xəstəlikdən və uğursuzluqdan təmizlənir.
Bəzi bölgələrdə evə gətirilən su həyətə və otaqlara səpilir, bununla bərəkət və ruzi çağırıldığına inanılır.
Bölgələr üzrə adətlər
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində Su çərşənbəsi ilə bağlı maraqlı ənənələr qorunub saxlanılır:
Qarabağ və Qazax bölgəsi
Səhər tezdən bulaq başına gedilir, suyun üzərindən üç dəfə atlanılır və “ağırlığım-uğurluğum suya” deyilir.
Şəki-Zaqatala bölgəsi
Evə gətirilən ilk su ilə ailə üzvlərinin üzünə yüngülcə su çilənir – bu, sağlamlıq və ruzi niyyəti daşıyır.
Naxçıvan bölgəsi
Gənclər axşam vaxtı çay kənarında toplaşar, su ilə bağlı bayatılar söyləyər, qədim nəğmələr ifa edərdilər.
Folklorda su motivi
Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında su ilə bağlı çoxsaylı atalar sözləri və deyimlər mövcuddur:
-“Su həyatdır.”
-“Su axar, yolunu tapar.”
-“Su kimi saf.”
Bu ifadələr suyun xalq təfəkküründə həyatverici və təmizləyici güc kimi qəbul edildiyini göstərir.
Uşaqlar üçün maraqlı faktlar
-Qədim insanlar suyun canlı olduğuna inanırdılar.
-Su çərşənbəsində bulaqdan ilk su gətirən uşağın il boyu uğurlu olacağı düşünülürdü.
-Novruz süfrəsinə qoyulan səməni də su ilə böyüyür və həyatın rəmzi sayılır.
Valideynlər üçün bu gün uşaqlara həm təbiət sevgisini, həm də milli ənənələri aşılamaq üçün gözəl fürsətdir.
Müasir dövrdə Su çərşənbəsi
Bu gün Azərbaycanda Su çərşənbəsi həm ailə daxilində, həm də ictimai tədbirlər səviyyəsində qeyd olunur. Məktəblərdə və mədəniyyət ocaqlarında Novruz ənənələrinə həsr edilmiş tədbirlər keçirilir, uşaqlara qədim adətlər öyrədilir.
Şəhər mühitində belə insanlar bu gün evlərdə təmizlik edir, su ilə bağlı rəmzi mərasimlər həyata keçirir, Novruz hazırlıqlarına start verirlər.
Su çərşənbəsinin fəlsəfi anlamı
Su çərşənbəsi yalnız qədim bir mərasim deyil. O, insanın daxili dünyasının təmizlənməsi, yeni başlanğıclara hazırlaşması və təbiətlə harmoniyada yaşaması ideyasını daşıyır. Bu gün köhnə inciklikləri unutmaq, saf niyyətlərlə yeni ilə qədəm qoymaq üçün bir çağırışdır.
Su çərşənbəsi Novruzun ilk müjdəçisi, təbiətin oyanışının başlanğıcıdır. Minilliklər boyu qorunub saxlanılan bu ənənə xalqımızın milli kimliyinin, mənəvi dəyərlərinin və təbiətə bağlılığının parlaq nümunəsidir.
Su kimi saf, aydın və bərəkətli günlər arzulayırıq!
