Hər gün tarixin səhifələrinə yeni bir iz buraxır. 16 Dekabr da istisna deyil – bu tarix həm Azərbaycanda mühüm irəliləyişlərə, həm də beynəlxalq səviyyədə dünya gedişatına təsir edən hadisələrə şahidlik edib.
16 Dekabr Azərbaycan Tarixində: Əlamətdar Hadisələr
Milli Mətbuatın İnkişafı (16 Dekabr 1905)
"Həyat" Qəzeti: Azərbaycan milli mətbuatının inkişafında müstəsna rol oynamış "Həyat" qəzeti məhz 16 Dekabr 1905-ci ildə nəşrə başlamışdır. Bu qəzetin əsas naşirləri məşhur xeyriyyəçi və milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyev və tanınmış ictimai xadim Əlimərdan bəy Topçubaşov idi.
Əhəmiyyəti: "Həyat" qəzeti Azərbaycanın ictimai-siyasi və mədəni həyatında böyük rol oynamış, milli oyanış ideyalarını yaymışdır. Onun fəaliyyəti "Əkinçi" qəzetindən sonra milli mətbuatımızın inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur.
Görkəmli Şəxsiyyətlər
16 Dekabr tarixi həm də Azərbaycanın mədəniyyət, elm və incəsənət sahəsindəki görkəmli şəxsiyyətlərinin doğum və ya vəfat günləri kimi yadda qalıb:
Maqsud İbrahimbəyov (1935): Məşhur yazıçı, kinossenarist, rejissor və ictimai xadim Maqsud İbrahimbəyov məhz 16 Dekabr 1935-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, Azərbaycan ədəbiyyatına və kinosuna dəyərli töhfələr verib.
Əliağa Ağayev (1913): Azərbaycan teatr və kino sənətinin korifeyi, xalq artisti Əliağa Ağayev də bu tarixdə (16 Dekabr 1913-cü il) Bakıda doğulmuşdur. O, xüsusilə komediya rolları ilə sevilmişdir.
Dünya Tarixində 16 Dekabr
16 Dekabr dünya miqyasında böyük müharibələrin başlanğıcından tutmuş, kəşflərə və mədəniyyət hadisələrinə qədər geniş spektrli hadisələrlə doludur:
1. Ardens Hücumu və İkinci Dünya Müharibəsi (1944)
16 Dekabr 1944-cü ildə İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Almaniya Qərbi Cəbhədə sonuncu böyük hücumu olan **"Ardens Hücumu"**nu (Battle of the Bulge) başlatdı. Bu, müharibənin gedişatına təsir edən qanlı və mühüm bir hərbi əməliyyat idi.
2. Boston Çay Qonaqlığı (Boston Tea Party) (1773)
Amerika tarixində müstəqilliyə gedən yolda ən simvolik hadisələrdən biri 16 Dekabr 1773-cü ildə baş vermişdir. Amerikalı kolonistlər Böyük Britaniyanın vergi siyasətinə etiraz olaraq Bostonda gəmilərə hücum edərək külli miqdarda çayı limanın sularına atmışdılar. Bu hadisə Amerika İnqilabının başlanğıc nöqtələrindən biri hesab olunur.
3. Cənubi Afrikada Əhəmiyyətli Tarix
Cənubi Afrikada 16 Dekabr Barışıq Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 1838-ci ildə Zulu qəbilələri üzərində qazanılan qələbə (Blood River Döyüşü) ilə bağlı olub, əvvəllər "And Günü" adlanırdı. Nelson Mandelanın dövründən sonra isə milli birliyi və barışığı təmsil edən rəsmi bayram kimi təsbit edilib.
4. Kəşflər və İxtiralar
Tarix boyu 16 Dekabr elm və texnologiya sahəsində də əlamətdar olub. Məsələn, bu tarixdə:
1920: Çində böyük Quanqçu zəlzələsi baş vermiş və on minlərlə insanın həyatına son qoymuşdur.
1971: Banqladeş Müstəqillik Müharibəsində Pakistanın təslim olması ilə Banqladeş müstəqil dövlət kimi təsis edilmişdir.
16 Dekabr, Azərbaycanda milli mədəniyyətin inkişafı və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm xronoloji bir nöqtə, dünya miqyasında isə müharibələrin, inqilabların və beynəlxalq münasibətlərdəki dəyişikliklərin şahidi olan bir tarixdir. Bu hadisələr bu günümüzü formalaşdıran köklü proseslərin bir hissəsidir.
Gülnarə SAF
