2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa şəhərində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoymuş mühüm siyasi sənəddir. Bu Bəyannamə iki qardaş ölkə arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlığı müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmiş, regionda sülhün, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir.
Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması təsadüfi deyil. Sənəd Azərbaycanın 44 günlük İkinci Qarabağ Müharibəsi nəticəsində əldə etdiyi tarixi Zəfərdən sonra azad edilmiş Şuşa şəhərində qəbul edilmişdir. Bu fakt həm siyasi, həm də mənəvi baxımdan xüsusi məna daşıyır. Şuşa Azərbaycanın milli-mədəni irsinin simvollarından biri olmaqla yanaşı, ölkənin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasının rəmzi hesab edilir. Buna görə də bəyannamənin məhz Şuşada imzalanması Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının sarsılmazlığını və iki dövlətin regionun gələcəyinə dair ortaq baxışını nümayiş etdirmişdir.
Bəyannamənin ən mühüm istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıqdır. Sənəddə tərəflərdən birinə qarşı təhdid və ya təcavüz halında qarşılıqlı məsləhətləşmələrin aparılması və zəruri dəstəyin göstərilməsi nəzərdə tutulur. Bu müddəa iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə, regional təhlükəsizlik sisteminin möhkəmlənməsinə və mümkün təhdidlərin qarşısının alınmasına xidmət edir. Eyni zamanda, hərbi təlimlərin keçirilməsi, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq və silahlı qüvvələrin peşəkarlığının artırılması kimi məsələlər də bəyannamədə öz əksini tapmışdır.
Şuşa Bəyannaməsi iqtisadi sahədə də geniş perspektivlər açmışdır. Azərbaycan və Türkiyə enerji, nəqliyyat, logistika, ticarət və investisiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsini prioritet istiqamət kimi müəyyən etmişlər. Xüsusilə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, regional kommunikasiya xətlərinin bərpası və yeni iqtisadi imkanların yaradılması baxımından sənəd mühüm rol oynayır. Bu əməkdaşlıq yalnız iki ölkənin deyil, bütövlükdə regionun iqtisadi inkişafına müsbət təsir göstərir.
Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindən biri də Türk dünyasının birliyinin möhkəmləndirilməsidir. Azərbaycan və Türkiyə ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə malik dövlətlər kimi Türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın gücləndirilməsinə xüsusi önəm verirlər. Şuşa Bəyannaməsi bu baxımdan Türk dünyasının siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlığının inkişafına əlavə təkan vermişdir. Bu sənəd "Bir millət, iki dövlət" prinsipinin müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə daha da möhkəmləndirilməsinin hüquqi və siyasi əsasını formalaşdırmışdır.
Humanitar və mədəni sahələrdə əməkdaşlıq da bəyannamənin əsas istiqamətlərindəndir. Təhsil, elm, mədəniyyət, gənclər siyasəti və informasiya sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi xalqlar arasında əlaqələrin daha da güclənməsinə xidmət edir. Xüsusilə işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması prosesində Türkiyənin dəstəyi Azərbaycan-Türkiyə dostluğunun real təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji mahiyyətini daha da gücləndirən, regionda yeni geosiyasi reallıqları nəzərə alan tarixi sənəddir. Bu bəyannamə iki qardaş ölkənin ortaq maraqlarını, təhlükəsizlik və inkişaf məqsədlərini özündə əks etdirməklə yanaşı, Cənubi Qafqazda sülhün, sabitliyin və əməkdaşlığın təmin olunmasına da mühüm töhfə verir. Şuşa Bəyannaməsi gələcək nəsillər üçün Azərbaycan-Türkiyə dostluğunun və müttəfiqliyinin ən mühüm siyasi sənədlərindən biri kimi tarixdə qalacaqdır.
Rza Xudiyev
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, xalq artisti
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, xalq artisti
