8 İyun tarixdə: Azərbaycanda və dünyada baş verən mühüm hadisələr

Azərbaycan tarixində 8 iyun

1604 – İrəvan qalasının Osmanlılardan geri alınması

Səfəvi-Osmanlı müharibələrinin ən mühüm mərhələlərindən biri məhz 8 iyun 1604-cü ildə baş verdi. Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın rəhbərlik etdiyi qoşunlar İrəvan qalasını Osmanlı ordusundan geri aldı. Bu qələbə Səfəvilərin Cənubi Qafqazda mövqelərinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynadı.

İrəvanın idarəçiliyi Əmirgünə xan Qacara həvalə edildi. Həmin dövrdə Azərbaycan torpaqlarının böyük hissəsi Osmanlı-Səfəvi qarşıdurmasının mərkəzində idi və İrəvanın geri qaytarılması regionun siyasi gələcəyinə ciddi təsir göstərdi. 

1919 – Bakı fəhlələrinin etiraz mitinqi

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə ölkənin təhlükəsizliyi ciddi problemlərlə üzləşmişdi. 8 iyun 1919-cu ildə Balaxanı, Zabrat və Ramana neft mədənlərində çalışan fəhlələr kütləvi mitinq keçirərək hökumətdən ölkə sərhədlərinin və Bakının müdafiəsi üçün təxirəsalınmaz tədbirlər görülməsini tələb etdilər.

Bu hadisə Azərbaycanın müstəqillik dövrünün ilk illərində yaşanan mürəkkəb geosiyasi vəziyyəti və xalqın dövlətçiliyin qorunmasına verdiyi əhəmiyyəti göstərirdi. 

1993 – Azərbaycanın taleyini dəyişən siyasi böhran

8 iyun 1993-cü ildə Gəncə hadisələrinin təsiri ilə ölkədə siyasi böhran daha da dərinləşdi. Surət Hüseynovun silahlı qüvvələri Bakıya doğru hərəkət etməyə başladı. Vəziyyətin gərginləşməsi fonunda Naxçıvan Ali Məclisinin sədri Heydər Əliyevin Bakıya dəvət olunması prosesi başlandı.

Sonrakı günlərdə baş verən hadisələr Azərbaycanın siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 

2001 – Diplomatik xidmət haqqında qanun

8 iyun 2001-ci ildə Azərbaycanın xarici siyasət fəaliyyətinin hüquqi əsaslarını müəyyən edən "Diplomatik xidmət haqqında" qanun qəbul edildi. Bu sənəd müstəqil Azərbaycanın diplomatik sisteminin inkişafında mühüm mərhələ sayılır. 

2002 – Nizami Gəncəvinin abidəsinin açılışı

8 iyun 2002-ci ildə Sankt-Peterburqda dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin abidəsinin açılışı keçirildi. Açılış mərasimində Prezident Heydər Əliyev iştirak etdi. Səfər çərçivəsində Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin inkişafı, eləcə də Xəzər dənizinin hüquqi statusu məsələləri müzakirə edildi. 

8 iyunda Azərbaycanla bağlı doğumlar

Davud Şərifov (1885–1952)

Azərbaycan arxeologiya məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən biri hesab olunur. Azərbaycan Dövlət Tarix Muzeyinə rəhbərlik edib, ölkənin qədim tarixinin öyrənilməsində mühüm xidmətlər göstərib. 

İbrahim Quliyev (1900–1938)

Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafına töhfə vermiş heykəltəraşlardan biri olub. Onun əsərləri XX əsrin əvvəllərində milli heykəltəraşlıq məktəbinin formalaşmasında rol oynayıb. 

Kamilə Əliyeva (1967)

Milli Məclisin deputatı kimi tanınan ictimai-siyasi xadimdir. 

8 iyunda vəfat edən azərbaycanlı şəxsiyyətlər

Şövkət Məmmədova (1897–1981)

Azərbaycan opera sənətinin banilərindən biri, Şərqdə ilk peşəkar qadın opera müğənnisi hesab olunur. İtaliyanın Milan Konservatoriyasında təhsil alıb, uzun illər Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafına xidmət edib.

Onun təşəbbüsü ilə Azərbaycanda musiqi təhsili və opera sənəti yeni mərhələyə qədəm qoyub. 

Moisey Vaynşteyn (1906–1963)

Azərbaycan musiqisinin inkişafında xidmətləri olmuş bəstəkar və pedaqoq kimi tanınıb. 

Dünya tarixində 8 iyun

632 – Əbu Bəkr ilk xəlifə seçildi

Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra Əbu Bəkr müsəlman icmasının ilk xəlifəsi seçildi. Bu hadisə İslam tarixində yeni dövrün başlanğıcı hesab edilir. 

793 – Lindisfarn monastırına vikinq hücumu

Tarixçilər bu hadisəni Avropada Vikinqlər dövrünün başlanğıcı kimi qiymətləndirirlər.

1815 – Vyana Konqresi başa çatdı

Napoleon müharibələrindən sonra Avropanın siyasi xəritəsi yenidən formalaşdırıldı. 

1949 – Corc Oruellin "1984" romanı nəşr olundu

Dünya ədəbiyyatının ən məşhur antiutopik əsərlərindən biri olan "1984" ilk dəfə oxuculara təqdim edildi. 

2008 – Ümumdünya Okeanlar Günü

BMT tərəfindən qeyd olunan bu gün okeanların qorunmasına diqqət çəkmək məqsədi daşıyır. 

8 iyun Azərbaycan tarixində İrəvan qalasının geri alınması, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə milli müdafiə çağırışları, 1993-cü ilin siyasi böhranı və Nizami Gəncəvi irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması kimi mühüm hadisələrlə yadda qalıb. Eyni zamanda bu tarix Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələri – Şövkət Məmmədova, Davud Şərifov və İbrahim Quliyev kimi şəxsiyyətlərlə də bağlıdır. Buna görə də 8 iyun Azərbaycan tarixində həm dövlətçilik, həm mədəniyyət, həm də ictimai-siyasi baxımdan əlamətdar günlərdən biri hesab olunur.

Gülnarə SAF