22 may tarixi dünya və Azərbaycan tarixində mühüm siyasi, mədəni, elmi və ictimai hadisələrlə yadda qalan günlərdən biridir. Bu tarixdə müxtəlif ölkələrdə mühüm qərarlar qəbul olunub, böyük şəxsiyyətlər doğulub və dünya tarixinin axarına təsir edən hadisələr baş verib.

Azərbaycanda 22 may tarixi ilə bağlı əlamətdar məqamlar

Azərbaycanın təbiət və ekologiya siyasətində mühüm gün

22 may ölkəmizdə də biomüxtəlifliyin qorunması baxımından əlamətdar tarix hesab edilir. Azərbaycanın milli parkları, qoruqları və nadir flora-fauna növlərinin qorunması istiqamətində həyata keçirilən dövlət proqramları bu gün xüsusi diqqət mərkəzində olur.

Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq tanıdılması

May ayının son günləri ölkədə tez-tez mədəniyyət, incəsənət və beynəlxalq humanitar tədbirlərlə yadda qalır. Xüsusilə Bakı şəhəri müxtəlif beynəlxalq forum və sərgilərə ev sahibliyi etməklə regionun mədəni mərkəzlərindən biri kimi tanınır.

22 may tarixi Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənəti üçün də əlamətdar günlərdən biridir.

22 mayda Azərbaycanda doğulan tanınmış şəxslər

Mehdi Məmmədov – 1918

Azərbaycan teatr sənətinin görkəmli nümayəndələrindən biri, rejissor, aktyor və pedaqoq Mehdi Məmmədov 22 may 1918-ci ildə anadan olub. O, milli teatr məktəbinin inkişafında mühüm rol oynayıb və uzun illər Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında fəaliyyət göstərib. 

Sara Qədimova – 1922

Muğam və xalq mahnılarının mahir ifaçısı Sara Qədimova 22 may 1922-ci ildə dünyaya gəlib. Onun səsi Azərbaycan musiqi tarixinin ən dəyərli sənət nümunələrindən hesab olunur. 

Aqşin Əlizadə – 1937

Görkəmli bəstəkar, simfonik və kamera musiqisinin tanınmış nümayəndəsi Aqşin Əlizadə 22 may 1937-ci ildə anadan olub. O, Azərbaycan professional musiqisinin inkişafında böyük xidmətlər göstərib. 

22 mayda vəfat edən azərbaycanlı tanınmış şəxslər

Mənbələrdə 22 may tarixi üzrə Azərbaycanda məhz həmin gündə vəfat etmiş çox geniş siyahı göstərilmir. Bununla belə, müxtəlif illərdə bu tarixdə ölkənin ictimai və mədəni həyatına aid anım tədbirləri keçirilib.

Tarixi təqvimlərdə əsasən doğum tarixləri və dövlət əhəmiyyətli hadisələr daha çox qeyd olunur. Buna görə 22 may üzrə vəfat edən Azərbaycan şəxsiyyətləri ilə bağlı məlumatlar digər tarixlərlə müqayisədə daha azdır. 

22 mayla bağlı Azərbaycana aid digər mühüm hadisələr

1805 – Şəki xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsi

22 may 1805-ci ildə Şəki xanlığı ilə Rusiya imperiyası arasında müqavilə imzalanıb. Bu hadisə Azərbaycanın xanlıqlar dövrü tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri sayılır. 

1990 – “Azərbaycan dövlətçiliyinin bərpası günü” elan edildi

Prezident Ayaz Mütəllibov tərəfindən imzalanan fərmanla 28 May tarixi “Azərbaycan dövlətçiliyinin bərpası günü” elan olunub. 

1995 – Azərbaycan və Laos arasında diplomatik əlaqələr quruldu

Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlardan biri kimi Laos ilə diplomatik münasibətlər yaradıldı. 

Dünyada baş vermiş mühüm hadisələr

1455 – İngiltərədə “Güllər müharibəsi” başladı

22 may 1455-ci ildə İngiltərə tarixinin ən qanlı və uzun sürən vətəndaş qarşıdurmalarından biri olan “Güllər müharibəsi”nin ilk döyüşü – Sent-Olbans döyüşü baş verdi. York və Lankaster sülalələri arasında hakimiyyət uğrunda aparılan bu müharibə İngiltərənin siyasi tarixində dönüş nöqtəsi sayılır. 

1766 – İstanbulda dağıdıcı zəlzələ

Osmanlı imperiyasının paytaxtı İstanbulda baş verən güclü zəlzələ minlərlə insanın həyatına son qoydu. Tarixə “Böyük İstanbul zəlzələsi” kimi düşən bu hadisə şəhərin memarlıq görünüşünə və sosial həyatına ciddi təsir göstərdi. 

1819 – İlk buxar mühərrikli transatlantik səfər

“SS Savannah” adlı gəmi ABŞ-dan Avropaya doğru ilk buxar mühərrikli okean səfərinə başladı. Bu hadisə dünya dənizçilik tarixində yeni dövrün başlanğıcı hesab edilir. 

1846 – “Associated Press” agentliyinin əsası qoyuldu

Dünyanın ən nüfuzlu xəbər agentliklərindən biri olan Associated Press 22 may 1846-cı ildə yaradıldı. Agentlik sonradan qlobal informasiya məkanının əsas media qurumlarından birinə çevrildi. 

1856 – Tretyakov qalereyasının əsası qoyuldu

Rusiyalı xeyriyyəçi Pavel Tretyakov Moskvada kiçik incəsənət kolleksiyası yaratdı. Sonradan bu kolleksiya məşhur Tretyakov Gallery muzeyinə çevrildi. 

1906 – Vrayt qardaşlarının mühüm razılaşması

Aviasiya tarixinin öncülləri olan Wright brothers təyyarə mühərrikinin kommersiya istifadəsi ilə bağlı ilk razılaşmalarından birini əldə etdilər. Bu hadisə müasir aviasiyanın inkişafına böyük təkan verdi. 

1915 – İtaliya Antanta blokuna yaxınlaşdı

Birinci Dünya Müharibəsi dövründə İtaliya Antanta dövlətləri ilə gizli London müqaviləsini imzaladı və bununla da müharibəyə qoşulmasının əsası qoyuldu. 

1927 – Çində dəhşətli zəlzələ

Çinin Xinin bölgəsində baş verən güclü zəlzələ nəticəsində təxminən 200 min insan həyatını itirdi. XX əsrin ən faciəli təbii fəlakətlərindən biri hesab olunur. 

1990 – Yəmənin birləşməsi

Şimali və Cənubi Yəmən birləşərək vahid Yəmən Respublikası elan edildi. Bu hadisə Yaxın Şərq siyasətində mühüm geosiyasi dəyişikliklərdən biri idi. 

Beynəlxalq Bioloji Müxtəliflik Günü

BMT Baş Assambleyasının qərarı ilə 22 may “Beynəlxalq Bioloji Müxtəliflik Günü” kimi qeyd olunur. Məqsəd planetin ekoloji balansının qorunması və biomüxtəlifliyin əhəmiyyətinə diqqət çəkməkdir. 

22 mayda doğulan məşhur şəxslər

Charles Aznavour – 1924

Dünya şöhrətli şanson ustası və aktyor.

George Best – 1946

Futbol tarixinin ən istedadlı oyunçularından biri hesab olunur.

Naomi Campbell – 1970

Dünya modasının ən məşhur simalarından biri.

Morrissey – 1959

Alternativ rok musiqisinin tanınmış nümayəndəsi. 

22 mayda vəfat edən tanınmış şəxslər

Victor Hugo – 1885

“Səfillər” və “Paris Notr-Dam kilsəsi” əsərlərinin müəllifi olan böyük fransız yazıçısı 22 may 1885-ci ildə vəfat edib. 

Constantine the Great – 337

Roma tarixinin ən məşhur imperatorlarından biri. 

22 may tarixi həm dünya, həm də regional tarix baxımından mühüm hadisələrlə zəngindir. Bu gün insanlığın siyasi, elmi, mədəni və ekoloji inkişafında mühüm rol oynayan hadisələrin baş verdiyi tarixlərdən biri kimi yadda qalır. Tarixdə baş vermiş bu hadisələr müasir dünyanın formalaşmasına təsir edən əsas mərhələlərdən hesab olunur Gülnarə SAF