21 may tarixi dünya və Azərbaycan tarixində bir sıra mühüm siyasi, mədəni, elmi və ictimai hadisələrlə yadda qalıb. Bu tarix həm beynəlxalq təşkilatların yaranması, həm də xalqların taleyinə təsir edən hadisələrlə tarixə düşüb. Eyni zamanda 21 may dünyada müxtəlif beynəlxalq günlərin qeyd olunması ilə də əlamətdardır.

Azərbaycanda baş vermiş mühüm hadisələr

Şəki xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsi

1805-ci ilin 21 may tarixində Şəki xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsi ilə bağlı ikinci Kürəkçay müqaviləsi imzalanıb. Müqavilə Şəki hakimi Səlim xan və rus generalı Sisianov arasında bağlanıb. Bu hadisə Azərbaycan xanlıqlarının mərhələli şəkildə Rusiya imperiyası tərəfindən işğalının davamı kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycan və Malavi arasında diplomatik əlaqələr

2004-cü ilin 21 may tarixində Azərbaycan Respublikası ilə Malavi Respublikası arasında diplomatik münasibətlər qurulub. Bu addım Azərbaycanın Afrika ölkələri ilə beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətli olub.

Firudin İbrahiminin edamı

1947-ci ilin 21 may tarixində Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin baş prokuroru Firudin İbrahimi şah rejiminin əmri ilə edam olunub. O, milli azadlıq hərəkatının fəal simalarından biri kimi tarixdə qalıb.

21 mayda anadan olan azərbaycanlı tarixi şəxsiyyətlər

Tamilla Ağamirova

1928-ci ilin 21 may tarixində Bakıda anadan olub. Azərbaycanın Əməkdar artisti, Rusiyanın Xalq artisti adına layiq görülüb. O, uzun illər Moskvanın məşhur “Romen” teatrında fəaliyyət göstərib və “Koroğlu”, “Onun böyük ürəyi”, “Əsl dost” kimi filmlərdə yaddaqalan obrazlar yaradıb.

Cahan Əfruz

1922-ci ilin 21 may tarixində Tovuz rayonunda dünyaya gəlib. Azərbaycan poeziyasında və dramaturgiyasında özünəməxsus yeri olan sənətkar kimi tanınıb.

Kəbir Azəri

1960-cı ilin 21 may tarixində anadan olub. Meyxana sənətinin tanınmış simalarından biri kimi Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı ənənələrinin yaşadılmasında mühüm rol oynayıb.

Qədir Hüseynov

1986-cı ilin 21 may tarixində doğulub. Beynəlxalq şahmat arenasında Azərbaycanı təmsil edən tanınmış qrossmeysterlərdəndir.

İbrahim Əhmədov

1927-ci ilin 21 may tarixində dünyaya gəlib. Tank qoşunları general-mayoru olmuş İbrahim Əhmədov Azərbaycanın hərb tarixində mühüm yer tutan sərkərdələrdən hesab olunur.

21 mayda vəfat edən azərbaycanlı şəxsiyyətlər

Tahir Salahov

Azərbaycan təsviri sənətinin dünya şöhrətli nümayəndəsi Tahir Salahov 2021-ci ilin 21 may tarixində vəfat edib. O, SSRİ və Azərbaycanın Xalq rəssamı olub, “Səhər eşelonu”, “Təmirçilər”, “Qara Qarayevin portreti” kimi məşhur əsərlərin müəllifidir.

Aşıq Talıb

Azərbaycan aşıq sənətinin tanınmış nümayəndələrindən olan Aşıq Talıb 1979-cu ilin 21 may tarixində vəfat edib.

Vəfa Fətullayeva

Azərbaycan teatr və kino sənətinin tanınmış simalarından olan aktrisa Vəfa Fətullayeva 1987-ci ilin 21 may tarixində dünyasını dəyişib.

Firudin İbrahimi

Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin baş prokuroru Firudin İbrahimi 1947-ci ilin 21 may tarixində şah rejimi tərəfindən edam olunub. O, milli azadlıq mübarizəsinin simvollarından biri hesab edilir.

Dünyada baş vermiş mühüm hadisələr

FİFA-nın yaradılması

1904-cü ilin 21 may tarixində Fransanın paytaxtı Parisdə Beynəlxalq Futbol Federasiyaları Assosiasiyası – FİFA yaradılıb. Bu təşkilat sonradan dünyanın ən nüfuzlu idman qurumlarından birinə çevrilərək futbolun qlobal idarəedici orqanı statusunu qazanıb.

Çarlz Lindberqin tarixi uçuşu

1927-ci il mayın 21-də amerikalı pilot Çarlz Lindberq “Spirit of St. Louis” təyyarəsi ilə Nyu-Yorkdan Parisə fasiləsiz uçuş edərək Atlantik okeanını təkbaşına keçən ilk pilot kimi tarixə düşüb. Bu hadisə dünya aviasiyasında yeni dövrün başlanğıcı hesab edilir.

Amelia Earhartın rekordu

1932-ci ilin bu günündə məşhur amerikalı pilot Amelia Earhart Atlantik okeanını təkbaşına keçən ilk qadın pilot olub. Pis hava şəraitinə görə o, Şimali İrlandiyaya eniş etməli olsa da, bu uçuş qadınların aviasiyadakı rolunu dəyişən tarixi hadisələrdən biri sayılır.

Rumıniyanın müstəqillik bəyanatı

1877-ci ilin 21 may tarixində Rumıniya Osmanlı imperiyasından ayrılaraq müstəqilliyini elan edib. Bu hadisə Balkanlarda yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı hesab olunur.

Çərkəz sürgünü

1864-cü ilin 21 mayı Qafqaz xalqları, xüsusilə çərkəzlər üçün faciəli tarix kimi xatırlanır. Rusiya imperiyasının həyata keçirdiyi deportasiya siyasəti nəticəsində yüz minlərlə çərkəz Osmanlı torpaqlarına sürgün edilib. Tarixçilər bu hadisəni Qafqaz tarixinin ən ağır humanitar faciələrindən biri hesab edirlər.

Yeni Zelandiyanın Britaniya koloniyasına çevrilməsi

1840-cı ilin 21 may tarixində Yeni Zelandiya rəsmi şəkildə Böyük Britaniyanın koloniyası elan olunub. Bu qərar regionun siyasi və demoqrafik inkişafına ciddi təsir göstərib.

21 Mayda qeyd olunan beynəlxalq günlər

Ümumdünya Mədəni Müxtəliflik Günü

BMT-nin təşəbbüsü ilə qeyd edilən bu gün xalqlar arasında dialoq, tolerantlıq və multikultural dəyərlərin təşviqinə xidmət edir. UNESCO tərəfindən mədəni müxtəlifliyin qorunması məqsədilə təsis olunub.

Beynəlxalq Çay Günü

21 may həm də Beynəlxalq Çay Günü kimi qeyd olunur. Günün məqsədi çay istehsalının iqtisadi və sosial əhəmiyyətinə diqqət çəkmək, kənd təsərrüfatında dayanıqlı inkişafı təşviq etməkdir.

21 mayda anadan olan məşhur şəxslər

Alman rəssamı və qrafika sənətinin görkəmli nümayəndəsi Albrext Dürer 1471-ci ilin 21 may tarixində anadan olub. Onun əsərləri dünya incəsənətinin şah nümunələri hesab edilir.

21 may tarixi həm dünya, həm də Azərbaycan üçün siyasi, hərbi, mədəni və ictimai baxımdan əhəmiyyətli hadisələrlə zəngin gündür. Bu tarixdə baş verən hadisələr müxtəlif xalqların taleyinə təsir göstərmiş, beynəlxalq münasibətlərin və dünya tarixinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Gülnarə SAF