Hər bir tarix bəşəriyyətin yaddaşında iz qoymuş hadisələrlə yadda qalır. 08 may tarixi də həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində siyasi, hərbi, elmi və mədəni baxımdan mühüm hadisələrin baş verdiyi günlərdən biridir. Bu tarix müxtəlif xalqların taleyində dönüş nöqtəsi olmuş, insanlığın gələcəyinə təsir edən qərarların və hadisələrin yaşandığı gün kimi tarixə düşmüşdür.
Şuşanın işğalı – Azərbaycan tarixinin ağrılı səhifəsi
08 may deyildikdə Azərbaycan xalqının yaddaşında ilk olaraq 1992-ci ildə Şuşanın işğalı yada düşür. Qarabağın mədəniyyət beşiyi sayılan Şuşa şəhəri Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Bu hadisə Azərbaycanın müasir tarixinin ən faciəli günlərindən biri hesab olunur.
Şuşa yalnız strateji baxımdan deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlər baxımından Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycanın bir çox görkəmli şəxsiyyətləri – xanəndələr, şairlər, musiqiçilər məhz bu şəhərdə yetişmişdi. Şəhərin işğalı nəticəsində yüzlərlə insan həlak oldu, minlərlə sakin doğma yurdunu tərk etməyə məcbur qaldı.
2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı nəticəsində Şuşa azad edildi və şəhər yenidən Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtına çevrildi. Bu səbəbdən 08 may həm kədər, həm də qürur hissi ilə xatırlanan tarixlərdən biridir.
İkinci Dünya müharibəsində dönüş nöqtəsi
08 may dünya tarixində ən mühüm günlərdən biri kimi də tanınır. 1945-ci ilin məhz bu günündə nasist Almaniyası rəsmən təslim oldu və Avropada İkinci Dünya müharibəsi faktiki olaraq sona çatdı. Bu tarix bir çox ölkələrdə “Qələbə Günü” kimi qeyd olunur.
Müharibə milyonlarla insanın həyatına son qoymuş, şəhərlər dağıdılmış, dünya iqtisadiyyatı ağır zərbə almışdı. Almaniyanın kapitulyasiya aktını imzalaması ilə Avropada sülhün bərpasına başlanıldı. Faşizm üzərində qələbə bəşəriyyət tarixində azadlıq və humanizm uğrunda mühüm dönüş nöqtəsi hesab edilir.
Azərbaycan xalqı da bu müharibədə böyük fədakarlıq göstərmişdir. Yüz minlərlə azərbaycanlı cəbhədə döyüşmüş, Bakı nefti isə Sovet ordusunun qələbəsində mühüm rol oynamışdır.
Ümumdünya Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara Günü
Hər il 08 may tarixində dünyada Ümumdünya Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara Günü qeyd olunur. Bu gün humanitar fəaliyyətin, insan həyatının qorunmasının və yardımlaşmanın simvoluna çevrilmişdir.
Tarixin seçilməsi təsadüfi deyil. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin banisi olan Anri Dünan məhz 08 may tarixində anadan olmuşdur. Dünyanın müxtəlif bölgələrində müharibələrdən, təbii fəlakətlərdən və humanitar böhranlardan əziyyət çəkən insanlara yardım göstərən bu təşkilat beynəlxalq humanitar hüququn formalaşmasında mühüm rol oynayıb.
Dünya Talassemiya Günü
08 may həm də Dünya Talassemiya Günü kimi qeyd edilir. Bu gün irsi qan xəstəliyi olan talassemiya haqqında maarifləndirmənin artırılması məqsədi daşıyır.
Azərbaycanda da talassemiya ilə mübarizə istiqamətində mühüm addımlar atılmış, xüsusi müalicə mərkəzləri yaradılmış və dövlət proqramları qəbul edilmişdir. Maarifləndirmə tədbirləri xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Elm və texnologiya sahəsində yadda qalan hadisələr
1886-cı ilin 08 may tarixində məşhur içki markası olan Coca-Cola ilk dəfə ABŞ-da satışa çıxarıldı. Sonradan bu məhsul dünya üzrə ən məşhur brendlərdən birinə çevrildi.
1978-ci ildə isə Everestin ilk oksigensiz fəthi baş verdi. Alpinistlər Reinhold Messner və Peter Habeler əlavə oksigen balonu olmadan Everest zirvəsinə qalxaraq dünya idman tarixinə düşdülər.
Mədəniyyət və incəsənətdə 08 may
Bu tarix bir sıra məşhur şəxslərin doğum və anım günü kimi də yadda qalır. Dünya musiqisinin əfsanəvi simalarından biri olan Enrike İqlesias 08 may tarixində anadan olub. Onun musiqiləri uzun illər dünya hitlərinə çevrilmişdir.
Həmçinin məşhur britaniyalı təbiətşünas və televiziya aparıcısı Devid Attenboro da məhz bu tarixdə dünyaya gəlib. O, təbiət və canlı aləmlə bağlı sənədli filmləri ilə milyonlarla insanın rəğbətini qazanıb.
08 may tarixi həm Azərbaycan, həm də dünya üçün mühüm hadisələrlə zəngin gündür. Şuşanın işğalı kimi faciəli hadisələr xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxsa da, tarixin müxtəlif dövrlərində baş vermiş qələbələr, humanitar təşəbbüslər və elmi nailiyyətlər insanlığın inkişaf yolunu nümayiş etdirir.
Tarixi hadisələri xatırlamaq yalnız keçmişi öyrənmək deyil, həm də gələcək nəsillərə düzgün mesaj ötürmək baxımından vacibdir. 08 may bizə həm mübarizənin, həm itkilərin, həm də qələbənin tarixini xatırladır.
Gülnarə SAF
