Tarix boyu hər gün müxtəlif mühüm hadisələr, siyasi qərarlar, elmi kəşflər və tanınmış şəxsiyyətlərin doğum və vəfat tarixləri ilə yadda qalır. 14 mart tarixi də dünya tarixində bir sıra mühüm hadisələrin baş verdiyi günlərdən biridir. Bu gün həm elmi nailiyyətlər, həm siyasi proseslər, həm də müxtəlif tarixi dönüş nöqtələri ilə xatırlanır.
Azərbaycan tarixində 14 mart
Azərbaycan diplomatiyasında mühüm hadisə
1992-ci il martın 14-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası Azərbaycanın bu beynəlxalq təşkilata üzv qəbul olunması barədə qərar qəbul etdi. Bu qərar Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq aləmdə tanınması və diplomatik əlaqələrinin genişlənməsi baxımından mühüm addımlardan biri hesab olunur. Azərbaycanın BMT-də rəsmi üzv kimi fəaliyyətə başlaması ölkənin müstəqil dövlət kimi dünya birliyinə inteqrasiyasını daha da sürətləndirdi.
Dövlət quruculuğu və müstəqillik dövrü
1990-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan üçün dövlət quruculuğu baxımından mürəkkəb və taleyüklü bir dövr idi. Müstəqilliyini yenicə bərpa edən ölkə beynəlxalq təşkilatlara qoşulmaq, diplomatik münasibətlər qurmaq və dünya siyasətində öz yerini müəyyənləşdirmək istiqamətində mühüm addımlar atırdı. 14 mart tarixində qəbul edilən qərar da həmin prosesin mühüm mərhələlərindən biri kimi tarixə düşdü.
Azərbaycan elmi və mədəni həyatı
14 mart həm də Azərbaycan elmi və mədəni mühitində müxtəlif tədbirlərin keçirildiyi tarixlərdən biri kimi qeyd olunur. Dünyada bu günün Pi Günü kimi qeyd olunması səbəbindən ölkənin ali məktəblərində və elmi müəssisələrində riyaziyyat və elmə həsr olunmuş müxtəlif tədbirlər, seminarlar və elmi müzakirələr təşkil edilir.
Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin inkişafı
Müstəqillik illərində Azərbaycan bu kimi beynəlxalq platformalarda fəal iştirak edərək siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirib. Bu gün Azərbaycan dünyanın bir çox nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlarının üzvü kimi qlobal siyasətdə fəal iştirak edir və regional təhlükəsizlik, enerji əməkdaşlığı və iqtisadi inkişaf sahələrində mühüm təşəbbüslərlə çıxış edir.
Dünya tarixində 14 martda baş verən mühüm hadisələr
Elm və texnologiya tarixində mühüm hadisə
1794-cü ilin 14 martında amerikalı ixtiraçı Eli Uitni pambıq təmizləyən qurğu – “cotton gin” üçün patent aldı. Bu ixtira pambıq sənayesinin sürətli inkişafına səbəb oldu və ABŞ-da kənd təsərrüfatının strukturunu ciddi şəkildə dəyişdirdi.
Tibb tarixində mühüm nailiyyət
1942-ci ildə ilk dəfə olaraq ölümcül vəziyyətdə olan bir xəstənin həyatını penisilin vasitəsilə xilas etmək mümkün oldu. Bu hadisə müasir antibiotiklərin tibbdə geniş tətbiqinin başlanğıcı hesab edilir.
Beynəlxalq siyasət və diplomatiya
1960-cı ildə Almaniya kansleri Konrad Adenauer və İsrailin baş naziri David Ben-Qurion Nyu-Yorkda görüşərək iki ölkə liderlərinin ilk rəsmi təmasını həyata keçirdilər. Bu görüş İkinci Dünya müharibəsindən sonra Almaniya–İsrail münasibətlərinin qurulmasında mühüm mərhələ oldu.
ABŞ tarixində səs-küylü məhkəmə prosesi
1964-cü ildə Dallas şəhərində keçirilən məhkəmədə Cek Rubi ABŞ prezidenti Con Kennedinin qətlində ittiham olunan Li Harvi Osvaldın öldürülməsinə görə təqsirli bilinərək məhkum edildi. Bu hadisə ABŞ tarixində ən çox müzakirə olunan siyasi cinayətlərdən biri kimi yadda qaldı.
Beynəlxalq hərbi-siyasi hadisələr
1978-ci ilin 14 martında İsrail ordusu Livanın cənubuna qarşı “Litani əməliyyatı” adlı hərbi əməliyyata başladı. Bu əməliyyat regionda gərginliyi artıran hadisələrdən biri kimi tarixə düşdü.
Aviasiya tarixində faciə
1980-ci il martın 14-də Polşanın paytaxtı Varşava yaxınlığında LOT Polish Airlines aviaşirkətinə məxsus təyyarənin qəzaya uğraması nəticəsində 87 nəfər həyatını itirdi. Həlak olanlar arasında ABŞ boks komandasının üzvləri də var idi.
Kosmos tarixində mühüm hadisə
1991-ci ildə amerikalı astronavt Norman Teqard rus raketi ilə kosmosa uçan ilk ABŞ astronavtı oldu. Bu hadisə ABŞ və Rusiya arasında kosmik əməkdaşlığın yeni mərhələsi kimi qiymətləndirildi.
14 mart – elm dünyası üçün xüsusi gün
14 mart həm də dünyada “Pi Günü” kimi qeyd olunur. Bu tarix riyaziyyatda π (pi) sabitinin ilk rəqəmlərinə – 3.14 uyğun gəldiyi üçün seçilib. Pi Günü ilk dəfə 1988-ci ildə ABŞ-da qeyd olunmağa başlayıb və bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində riyaziyyatla bağlı tədbirlər keçirilir.
14 martda doğulan məşhur şəxsiyyətlər
Bu tarix bir sıra məşhur alim və sənət adamlarının doğum günü ilə də yadda qalıb.
-Albert Eynşteyn (1879) – nisbilik nəzəriyyəsinin müəllifi və Nobel mükafatı laureatı.
-Maykl Keyn (1933) – məşhur britaniyalı kino aktyoru.
-Billi Kristal – amerikalı aktyor və komediya ustası.
14 martda vəfat edən tanınmış şəxslər
-Karl Marks (1883) – alman filosofu və iqtisadçısı.
-Stephen Hawking (2018) – müasir kosmologiyanın ən məşhur alimlərindən biri.
14 mart tarixi elm, siyasət və dünya tarixinin müxtəlif sahələrində baş verən mühüm hadisələrlə yadda qalıb. Bu gün həm böyük alimlərin doğum günü, həm mühüm siyasi proseslər, həm də elmi kəşflərlə əlaqədar hadisələrlə tarix səhifələrində xüsusi yer tutur. Tarixdə baş verən bu hadisələr insanlığın inkişaf yolunun müxtəlif mərhələlərini əks etdirir və hər il xatırlanaraq tarix şüurunun formalaşmasına töhfə verir.
Gülnarə SAF
