Tarix boyu hər gün müxtəlif siyasi, hərbi, elmi və mədəni hadisələrlə yadda qalır. 12 mart da dünya tarixində mühüm qərarların qəbul edildiyi, böyük şəxsiyyətlərin doğulduğu və bəzi mühüm proseslərin baş verdiyi günlərdən biridir. Bu tarix həm Azərbaycan, həm də dünya miqyasında bir sıra əlamətdar hadisələrlə yadda qalıb.
Azərbaycanda baş verən mühüm hadisələr
Azərbaycan teatr və mədəniyyətinin inkişaf mərhələləri
XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafı ilə bağlı mühüm proseslər baş verirdi. Həmin dövrdə milli teatrın formalaşması, yeni səhnə əsərlərinin yaranması və maarifçilik ideyalarının yayılması Azərbaycan cəmiyyətində mühüm rol oynayırdı. Bu proseslərə böyük töhfə verən şəxslərdən biri də böyük dramaturq və yazıçı Cəfər Cabbarlı idi. Onun yaradıcılığı Azərbaycan teatrının inkişafında mühüm mərhələ sayılır.
Azərbaycan mədəniyyətinin tanınmış nümayəndələrinin fəaliyyəti
XX əsrdə Azərbaycan musiqisinin və operasının inkişafında böyük rol oynayan görkəmli bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli və onun yaratdığı milli musiqi məktəbi də bu dövrdə ölkənin mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. Bu dövr Azərbaycan mədəniyyətinin formalaşması və dünya səviyyəsində tanınmasının başlanğıcı hesab olunur.
Dünyada 12 martda baş verən mühüm hadisələr
1930 – Mahatma Qandinin “Duz yürüşü”
12 mart 1930-cu ildə Hindistanda Britaniya müstəmləkə hakimiyyətinə qarşı ən məşhur dinc etirazlardan biri başlandı. Hindistanın milli azadlıq hərəkatının lideri Mahatma Gandhi İngiltərənin tətbiq etdiyi duz vergisinə etiraz olaraq məşhur Duz yürüşünə start verdi.
Bu hadisə tarixə Salt March adı ilə düşüb. Qandinin rəhbərlik etdiyi yürüş 380 kilometr davam etmiş və milyonlarla hindlini müstəmləkə rejiminə qarşı mübarizəyə ruhlandırmışdı.
1947 – Trumen doktrinasının elan edilməsi
12 mart 1947-ci ildə ABŞ prezidenti Harry S. Truman Konqresdə məşhur siyasi strategiyanı elan etdi. Tarixə Truman Doctrine adı ilə düşən bu siyasət Sovet İttifaqının təsirinin qarşısını almağa yönəlmişdi.
Bu doktrina sonradan Soyuq müharibə dövrünün əsas siyasi strategiyalarından birinə çevrildi və ABŞ-ın qlobal siyasətində uzun illər mühüm rol oynadı.
1999 – NATO-nun genişlənməsi
12 mart 1999-cu ildə Şərqi Avropanın üç dövləti – Poland, Hungary və Czech Republic rəsmi olaraq North Atlantic Treaty Organization-ya üzv qəbul edildi.
Bu hadisə Avropada təhlükəsizlik arxitekturasında mühüm dəyişikliklərə səbəb oldu və NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirildi.
2011 – Fukusima nüvə fəlakəti
2011-ci ilin 12 mart tarixində Yaponiyada baş verən güclü zəlzələ və sunamidən sonra Fukushima nuclear disaster kimi tanınan nüvə qəzası baş verdi. Hadisə Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant atom elektrik stansiyasında reaktorların sıradan çıxması ilə nəticələndi.
Bu qəza tarixdə ən böyük nüvə fəlakətlərindən biri hesab olunur və dünya ölkələrində nüvə təhlükəsizliyi məsələlərinin yenidən müzakirə edilməsinə səbəb oldu.
12 martda doğulan tanınmış şəxslər
Tarixdə bu gün bir sıra məşhur şəxslər də dünyaya gəlib:
-Jack Kerouac – məşhur amerikalı yazıçı və “Beat nəsli”nin əsas nümayəndələrindən biri.
-Liza Minnelli – dünya şöhrətli amerikalı aktrisa və müğənni.
12 mart tarixi dünya tarixində mühüm siyasi qərarların verildiyi, böyük etiraz hərəkatlarının başladığı və qlobal hadisələrin baş verdiyi günlərdən biri kimi yadda qalıb. Mahatma Qandinin başlatdığı Duz yürüşü, Trumen doktrinasının elan edilməsi, NATO-nun genişlənməsi və Fukusima nüvə qəzası kimi hadisələr bu günün tarixdə nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
Tarixi hadisələri xatırlamaq və onları təhlil etmək yalnız keçmişi öyrənmək deyil, həm də gələcək prosesləri daha yaxşı anlamağa kömək edir.
Gülnarə SAF
