04 iyul dünya tarixində dövlətçilik, müstəqillik, elm, hərb və mədəniyyət baxımından mühüm hadisələrin baş verdiyi günlərdən biridir. Bu tarix xüsusilə ABŞ-ın Müstəqillik Günü kimi tanınsa da, müxtəlif dövrlərdə dünyanın siyasi xəritəsini dəyişən qərarlar, elmi nailiyyətlər və tanınmış şəxsiyyətlərin doğum və vəfatı ilə də yadda qalıb.

Azərbaycanda 04 iyul

Azərbaycan tarixində 04 iyul digər bəzi tarixlər qədər çoxsaylı siyasi hadisələrlə zəngin olmasa da, ölkənin müasir inkişaf mərhələsində bu tarix müxtəlif beynəlxalq görüşlər, iqtisadi layihələr, diplomatik təmaslar və dövlət proqramlarının icrası ilə yadda qalan günlərdən biridir.

Bu tarixdə müxtəlif illərdə:

• Azərbaycanın enerji strategiyası ilə bağlı beynəlxalq müzakirələr keçirilib;
• ölkənin nəqliyyat-logistika imkanlarının inkişafı istiqamətində mühüm qərarlar qəbul olunub;
• regional əməkdaşlıq layihələri üzrə görüşlər təşkil edilib;
• turizm və kənd təsərrüfatı sahələrində yeni dövlət proqramlarının icrası ilə bağlı təqdimatlar keçirilib.

Son illərdə 04 iyul Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlarla siyasi və iqtisadi əməkdaşlığının genişləndirilməsi baxımından da diqqət çəkən tarixlərdən biri kimi qeyd olunur.

04 iyul Azərbaycan tarixində

1797 – Ağa Məhəmməd şah Qacar Şuşada qətlə yetirildi

Azərbaycan tarixində 4 iyulun ən mühüm hadisələrindən biri 1797-ci ildə Qarabağ xanlığının paytaxtı Şuşada Ağa Məhəmməd şah Qacarın öldürülməsi ilə bağlıdır.

İran hökmdarı Ağa Məhəmməd şah Qacar ikinci dəfə Qarabağa yürüş edərək Şuşa qalasını ələ keçirmişdi. Lakin 1797-ci il iyulun 4-də saray xidmətçiləri tərəfindən qətlə yetirildi. Onun ölümündən sonra İran ordusu Qarabağı tərk etdi və bölgədə siyasi vəziyyət dəyişdi. Bu hadisə Qarabağ xanlığının tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri hesab edilir. 

Azərbaycanın müasir diplomatiyasında 04 iyul

Müstəqillik illərində 4 iyul tarixində Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə, iqtisadi forumlarda və diplomatik görüşlərdə fəal iştirak edib. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, Cənub Qaz Dəhlizi, Türk dünyası ilə əməkdaşlıq və regional iqtisadi inteqrasiya məsələləri ilə bağlı bu tarixdə bir sıra mühüm görüşlər keçirilib.

Son illərdə 4 iyul ABŞ-ın Müstəqillik Günü münasibətilə Azərbaycan rəhbərliyinin ABŞ prezidentlərinə ünvanladığı təbrik məktubları və iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafına dair mesajlarla da yadda qalır. 

04 iyulda anadan olmuş azərbaycanlılar

1928 – Kamran Rəhimov

Tarix elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Kamran Nəbi oğlu Rəhimov Naxçıvanın Şərur rayonunda anadan olub. O, uzun illər Azərbaycan elminin və ali təhsil sisteminin inkişafına töhfələr verib, maarif naziri və Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı kimi fəaliyyət göstərib. 

1948 – Rafiq Sadıqov

Əməkdar incəsənət xadimi, tanınmış teatrşünas Rafiq Kərim oğlu Sadıqov bu gün anadan olub. O, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində uzun illər pedaqoji fəaliyyət göstərib, dekan və prorektor vəzifələrində çalışıb, teatrşünaslıq elminin inkişafında mühüm xidmətlər göstərib. 

04 iyulda vəfat edən azərbaycanlılar

2007 – Kamran Rəhimov

Azərbaycan tarix elminin görkəmli nümayəndəsi, professor Kamran Rəhimov məhz 4 iyul tarixində vəfat edib. Onun elmi araşdırmaları Azərbaycanın siyasi və dövlətçilik tarixinin öyrənilməsində mühüm mənbələrdən hesab olunur. 

2017 – Telman Əliyev

Əməkdar artist Telman Rüstəm oğlu Əliyev 4 iyul 2017-ci ildə vəfat edib. O, uzun illər Gəncə Dövlət Dram Teatrında və Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrında çalışıb, teatr və televiziya sənətinə dəyərli töhfələr verib. 

04 iyulun Azərbaycan üçün tarixi əhəmiyyəti

Bu tarix Azərbaycan tarixində ilk növbədə Şuşada Ağa Məhəmməd şah Qacarın öldürülməsi ilə yadda qalıb. Hadisə Qarabağın siyasi taleyinə təsir göstərmiş, İranın bölgədəki planlarını zəiflətmiş və Qarabağ xanlığının tarixində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilmişdir. Eyni zamanda, 4 iyul Azərbaycan elm, mədəniyyət və teatr tarixində iz qoymuş şəxsiyyətlərin doğum və anım günü kimi də əhəmiyyət daşıyır. 

Dünyada 04 iyul tarixində baş vermiş mühüm hadisələr

1054 – Tarixin ən məşhur fövqəlnova hadisələrindən biri müşahidə edildi

Çin astronomları sonradan Xərçəng dumanlığını (Crab Nebula) yaradan parlaq ulduz partlayışını müşahidə etdilər. Bu hadisə astronomiya tarixinin ən mühüm müşahidələrindən biri hesab edilir. 

1776 – ABŞ-ın Müstəqillik Bəyannaməsi qəbul edildi

04 iyul dünya tarixinin ən mühüm siyasi hadisələrindən biridir.

Bu gün Filadelfiyada Kontinental Konqres ABŞ-ın Müstəqillik Bəyannaməsini qəbul etdi və 13 müstəmləkənin Böyük Britaniyadan ayrıldığını elan etdi. Bu hadisə müasir demokratiyanın inkişafında dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. 

1803 – Luiziana satınalınması elan edildi

ABŞ hökuməti Fransadan aldığı nəhəng Luiziana ərazisinin satın alınmasını ictimaiyyətə elan etdi. Bu hadisə ölkənin ərazisini demək olar ki, iki dəfə artırdı. 

1826 – İki ABŞ prezidenti eyni gündə vəfat etdi

ABŞ-ın ikinci prezidenti Con Adams və üçüncü prezidenti Tomas Cefferson Müstəqillik Bəyannaməsinin qəbulundan düz 50 il sonra, eyni gündə dünyalarını dəyişdilər. Bu fakt tarixdə nadir hadisələrdən biri hesab olunur. 

1863 – Gettisberq döyüşü başa çatdı

Amerika Vətəndaş Müharibəsinin taleyini dəyişən Gettisberq döyüşündən sonra Konfederasiya ordusu geri çəkildi. Bu hadisə müharibənin dönüş nöqtəsi sayılır. 

1865 – "Alisa Möcüzələr Diyarında" nəşr olundu

İngilis yazıçısı Lyuis Kerrollun məşhur "Alice's Adventures in Wonderland" əsəri ilk dəfə oxuculara təqdim edildi və sonradan dünya uşaq ədəbiyyatının klassikasına çevrildi. 

1884 – Azadlıq Heykəli ABŞ-a təqdim edildi

Fransa hökuməti ABŞ xalqına dostluq rəmzi kimi məşhur Azadlıq Heykəlini təqdim etdi. Heykəl sonradan Nyu-Yorkun və ABŞ-ın ən məşhur simvollarından birinə çevrildi. 

1946 – Filippin müstəqillik qazandı

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Filippin ABŞ-dan tam müstəqilliyini elan etdi. 

1966 – İnformasiya Azadlığı Aktı imzalandı

ABŞ-da dövlət sənədlərinə çıxışı asanlaşdıran Freedom of Information Act (FOIA) qəbul edildi. Bu qanun dünyada informasiya şəffaflığı sahəsində nümunə hesab olunur. 

2012 – Hiqqs bozonunun kəşfi elan edildi

Avropadakı CERN tədqiqatçıları Hiqqs bozonunun müşahidə olunduğunu açıqladılar. Bu kəşf müasir fizikanın ən böyük nailiyyətlərindən biri sayılır və elementar hissəciklərin mənşəyinin izahında mühüm rol oynadı. 

04 iyulda anadan olan tanınmış şəxslər

1804 – Nataniel Hotorn

Amerika ədəbiyyatının klassik yazıçılarından biri, "Qırmızı hərf" romanının müəllifi. 

1872 – Kalvin Kulic

ABŞ-ın 30-cu prezidenti.

1927 – Neil Simon

XX əsrin ən məşhur dramaturqlarından biri. 

1938 – Bill Withers

"Lean on Me", "Ain't No Sunshine" kimi məşhur mahnıların müəllifi. 

04 iyulda vəfat edən tanınmış şəxslər

1826 – Thomas Jefferson

ABŞ-ın üçüncü prezidenti, Müstəqillik Bəyannaməsinin əsas müəlliflərindən biri. 

1826 – John Adams

ABŞ-ın ikinci prezidenti. 

1902 – Swami Vivekananda

Müasir Hindistan fəlsəfəsinin görkəmli nümayəndələrindən biri. 

2003 – Barry White

Romantik musiqinin ən məşhur simalarından biri. 

04 iyulun əhəmiyyəti

Tarixdə 04 iyul:

• Dövlətlərin müstəqilliyi uğrunda mübarizənin simvoludur;
• Demokratiya və azadlıq ideyalarının güclənməsini ifadə edir;
• Dünya elmində mühüm kəşflərlə yadda qalıb;
• Ədəbiyyat, siyasət və mədəniyyət tarixində iz qoymuş şəxsiyyətlərlə əlaqələndirilir.

Bu tarix həm siyasi, həm də elmi baxımdan bəşər tarixinin dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur və dünya təqvimində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlər sırasında yer alır.

Gülnarə SAF

скачать dle 12.1