5 iyun həm dünya tarixində, həm də Azərbaycan üçün əlamətdar günlərdən biri hesab olunur. Bu tarix müxtəlif dövrlərdə siyasi, hərbi, elmi və mədəni hadisələrlə yadda qalıb.

Azərbaycanda 5 iyun

Azərbaycanın Meliorasiya və Su Təsərrüfatı İşçiləri Günü

Azərbaycan Respublikasında hər il 5 iyun tarixi Meliorasiya və Su Təsərrüfatı İşçiləri Günü kimi qeyd olunur. Bu peşə bayramı ölkənin su ehtiyatlarının idarə olunması, torpaqların meliorativ vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və kənd təsərrüfatının inkişafında xidmətləri olan mütəxəssislərin əməyinə verilən qiymətin ifadəsidir.

Ümumdünya Ətraf Mühitin Mühafizəsi Günü

5 iyun bütün dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da Ümumdünya Ətraf Mühitin Mühafizəsi Günü kimi qeyd edilir. Bu gün 1972-ci ildə Stokholmda keçirilmiş BMT Konfransının qərarı ilə təsis olunub və ətraf mühitin qorunmasına diqqəti artırmaq məqsədi daşıyır. 

5 iyunda anadan olan azərbaycanlı məşhurlar

Mikayıl Müşfiq (1908–1938)

5 iyun 1908-ci ildə Bakıda anadan olan Mikayıl Müşfiq Azərbaycan poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindən biridir. Onun yaradıcılığı sevgi, həyat eşqi, vətənpərvərlik və azadlıq ideyaları ilə zəngindir. Stalin repressiyalarının qurbanı olmuş şair 1938-ci ildə güllələnib. Müşfiqin "Yenə o bağ olaydı", "Oxu tar" kimi əsərləri bu gün də sevilərək oxunur. 

Vaqif Səmədoğlu (1939–2015)

5 iyun 1939-cu ildə dünyaya gələn Vaqif Səmədoğlu müasir Azərbaycan poeziyasının ən fərqli simalarından hesab olunur. O, həm şair, dramaturq, həm də ictimai xadim kimi tanınıb. Uzun illər Milli Məclisin deputatı olub və Azərbaycan ədəbiyyatına mühüm töhfələr verib. 

Həsən Qasımov (1912–1977)

Azərbaycan dramaturgiyası və teatr sənətinin inkişafında xidmətləri olmuş Həsən Qasımov da 5 iyun tarixində anadan olub. 

Ağaəli Qasımlı (1925–2000)

Şair, nasir və publisist Ağaəli Qasımlı da 5 iyun tarixində dünyaya gəlib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yer tutur. 

5 iyunda vəfat edən azərbaycanlı məşhurlar

Yaqub Məmmədov (1930–2002)

Azərbaycan muğam sənətinin tanınmış nümayəndələrindən olan Yaqub Məmmədov 5 iyun 2002-ci ildə vəfat edib. O, uzun illər Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında fəaliyyət göstərib və muğam məktəbinin inkişafına böyük töhfə verib. 

5 iyun tarixi Azərbaycan ədəbiyyatı üçün xüsusi gündür. Çünki bu tarix həm repressiya qurbanı olmuş böyük şair Mikayıl Müşfiqin, həm də Xalq şairi Vaqif Səmədoğlunun doğum günüdür. Bu baxımdan 5 iyun Azərbaycan poeziyasında iki böyük nəslin simvolik görüş nöqtəsi hesab oluna

 bilər. 

Dünya tarixində 5 iyun

1944 – Müttəfiq qüvvələr D-Day əməliyyatına start verdi

İkinci Dünya müharibəsinin taleyini dəyişən Normandiya əməliyyatı (D-Day) ərəfəsində ABŞ generalı Duayt Eyzenhauer işğal planını təsdiqlədi. Bu əməliyyat nasist Almaniyasının məğlubiyyətinə aparan yolun başlanğıcı oldu. 

1947 – Marşall Planı elan edildi

ABŞ dövlət katibi Corc Marşall Harvard Universitetində çıxışı zamanı müharibədən dağılan Avropanın bərpası üçün iqtisadi yardım proqramını təqdim etdi. Sonradan "Marşall Planı" adlanan bu proqram Avropanın yenidən qurulmasında mühüm rol oynadı. 

1967 – Altıgünlük müharibə başladı

Yaxın Şərq tarixinin ən mühüm hərbi qarşıdurmalarından biri olan Altıgünlük müharibə İsrailin Misirə hava zərbələri endirməsi ilə başladı. Müharibə regionun siyasi xəritəsinə ciddi təsir göstərdi. 

1968 – Robert Kennedi sui-qəsdə məruz qaldı

ABŞ prezidentliyinə namizəd, senator və keçmiş baş prokuror Robert F. Kennedy Los-Ancelesdə seçki kampaniyası zamanı güllələndi. O, aldığı yaralardan ertəsi gün vəfat etdi. 

1981 – QİÇS ilk dəfə rəsmi şəkildə qeydə alındı

ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzi sonradan AIDS adlandırılan xəstəliyin ilk hallarını açıqladı. Bu hadisə qlobal səhiyyə tarixində dönüş nöqtəsi hesab edilir. 

1984 – “Mavi Ulduz” əməliyyatı başladı

Hindistan hökuməti Pəncab bölgəsində separatçı silahlı qruplara qarşı "Operation Blue Star" adlı hərbi əməliyyata start verdi. Hadisə ölkə tarixində ən mübahisəli əməliyyatlardan biri kimi qiymətləndirilir. 

2004 – Ronald Reyqan vəfat etdi

ABŞ-ın 40-cı prezidenti Ronald Reagan 93 yaşında dünyasını dəyişdi. O, Soyuq müharibənin son mərhələsində mühüm rol oynamış siyasi liderlərdən biri sayılır. 

5 iyunda anadan olan məşhur şəxslər

• Adam Smith (1723) – klassik iqtisadiyyat nəzəriyyəsinin banilərindən biri. 
• John Maynard Keynes (1883) – müasir makroiqtisadiyyatın əsas simalarından biri. 
• Federico García Lorca (1898) – XX əsr ispan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi. 
• Mark Wahlberg (1971). 
• Neil Patrick Harris (1973). 

5 iyunda vəfat edən məşhur şəxslər

• Saint Boniface (754). 
• Paul Keres (1975). 
• Ray Bradbury (2012). 
• Ronald Reagan (2004). 

5 iyun tarixi dünya tarixində müharibələrin başlanğıcı, mühüm siyasi qərarlar, iqtisadi inkişaf proqramları və səhiyyə sahəsində dönüş nöqtələri ilə yadda qalıb. Eyni zamanda bu gün ətraf mühitin qorunmasına həsr olunmuş beynəlxalq gün kimi bütün dünyada qeyd edilir və insanları təbiətin mühafizəsinə daha həssas yanaşmağa çağırır. 

Gülnarə SAF

скачать dle 12.1