01 May-Günün XRONİKASI
1 May: Tarixdə iz qoyan hadisələr
Tarix boyu müəyyən günlər var ki, onlar təkcə bir təqvim günü olmaqdan çıxaraq, bütöv bir ideyanın, mübarizənin və ya dönüş nöqtəsinin simvoluna çevrilir. 1 may da məhz belə günlərdən biridir. Bu tarix həm Azərbaycanda, həm də dünyada müxtəlif siyasi, sosial və mədəni hadisələrlə yadda qalıb.
Azərbaycanda 1 may
Azərbaycan da sovet dövründə 1 mayı böyük təntənə ilə qeyd edən ölkələrdən biri olub. Sovet İttifaqı dövründə bu gün rəsmi bayram kimi qeyd edilir, Bakıda və digər şəhərlərdə genişmiqyaslı paradlar keçirilirdi.
Müstəqillikdən sonra dəyişən yanaşma
1991-ci ildə Azərbaycanın müstəqillik qazanmasından sonra 1 may rəsmi bayram statusunu itirdi. Buna baxmayaraq, bu tarix hələ də bəzi dairələrdə əmək hüquqları və sosial ədalət mövzularının müzakirə olunduğu gün kimi xatırlanır.
Dünyada 1 may: Əmək və həmrəylik günü
1 may dünyada ən çox Beynəlxalq Əməkçilər Günü kimi tanınır. Bu günün yaranma tarixi 1886-cı ildə ABŞ-da baş verən fəhlə hərəkatına gedib çıxır.
Çikaqo hadisələri və Haymarket faciəsi
1886-cı ilin 1 mayında ABŞ-ın Çikaqo şəhərində minlərlə işçi gündəlik iş saatının 8 saata endirilməsi tələbi ilə tətilə başladı. Bu etirazlar bir neçə gün davam etdi və 4 may tarixində Haymarket hadisəsi kimi tarixə düşən qanlı toqquşma baş verdi. Nəticədə həm polis, həm də nümayişçilər arasında ölənlər oldu.
Bu hadisə sonradan işçi hüquqları uğrunda mübarizənin simvoluna çevrildi və 1889-cu ildə İkinci İnternasional tərəfindən 1 may beynəlxalq fəhlə həmrəyliyi günü elan edildi.
Dünyada qeyd olunması
Bu gün hazırda dünyanın 80-dən çox ölkəsində rəsmi bayram kimi qeyd olunur. Xüsusilə Fransa, Almaniya, Rusiya və bir sıra digər ölkələrdə geniş tədbirlər, yürüşlər və mitinqlər təşkil edilir.
1 may tarixində baş vermiş digər mühüm hadisələr
Tarixi hadisələr
1707 – İngiltərə və Şotlandiyanın birləşməsi nəticəsində Böyük Britaniya krallığı yaradıldı.1931 – ABŞ-da Empire State Building rəsmi olaraq istifadəyə verildi və uzun müddət dünyanın ən hündür binası oldu.
1945 – Berlin uğrunda döyüş zamanı Qırmızı Ordu Berlin şəhərində nəzarəti demək olar ki, tam ələ keçirdi.
2004 – Avropa İttifaqı tarixinin ən böyük genişlənməsini həyata keçirərək 10 yeni ölkəni üzv qəbul etdi.
Mədəni və ictimai hadisələr
1 may bir çox ölkələrdə yazın gəlişi ilə bağlı ənənəvi festivallarla da qeyd olunur. Bu gün qədim Avropa ənənələrində təbiətin oyanışı və məhsuldarlığın başlanğıcı kimi qəbul edilirdi.Tanınmış şəxslərin doğum günü
1 may həm də bir sıra tanınmış şəxslərin doğum günü kimi tarixə düşüb:
1852 – Santiago Ramón y Cajal – neyrobiologiyanın banilərindən biri, Nobel mükafatı laureatı.1923 – Joseph Heller – məşhur “Catch-22” romanının müəllifi.
1 may təkcə bir tarix deyil, həm də insanların hüquqları uğrunda mübarizəsinin, sosial ədalət ideyasının və həmrəyliyin simvoludur. Bu gün müxtəlif dövrlərdə fərqli məna kəsb etsə də, onun əsas mahiyyəti dəyişməz qalır: insan əməyinə hörmət və daha ədalətli cəmiyyət uğrunda mübarizə.
Gülnarə SAF