22 Aprel-Günün XRONİKASI
Hər gün tarix öz yaddaşında saysız-hesabsız hadisələri, dönüş nöqtələrini və insan talelərini qoruyub saxlayır. 22 aprel də həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində mühüm siyasi, mədəni və ictimai hadisələrlə yadda qalan günlərdən biridir. Bu tarix həm də qlobal miqyasda təbiətin qorunmasına həsr olunmuş xüsusi gün kimi qeyd edilir.
Qafqaz tarixində mühüm hadisə: Federasiya cəhdi
1918-ci ilin 22 aprelində Cənubi Qafqazda mühüm siyasi hadisə baş verdi – Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası yaradıldı. Bu federasiyada Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan birləşdirilmişdi. Azərbaycanın tanınmış siyasi xadimləri – Fətəli xan Xoyski və Nəsib bəy Yusifbəyli də federasiya hökumətində təmsil olunurdu.
Lakin bu siyasi birlik uzunömürlü olmadı. Cəmi bir ay sonra – mayın 26-da Gürcüstan federasiyadan çıxdı və nəticədə bu dövlət qurumu süquta uğradı. Buna baxmayaraq, bu hadisə regionda dövlətçilik axtarışlarının mühüm mərhələsi kimi tarixə düşdü.
Dünya tarixində 22 aprel
22 aprel müxtəlif dövrlərdə fərqli qitələrdə mühüm hadisələrlə yadda qalıb:
- 1835-ci ildə ABŞ-da hindu qəbilə başçısı Osseola müstəmləkəçilərin müqaviləsini cıraraq müqavimət hərəkatına start verdi.
- 2004-cü ildə Şimali Koreyada iki qatarın toqquşması nəticəsində baş verən partlayış yüzlərlə insanın həyatına son qoydu.
- 2018-ci ildə “Qarabağ” futbol klubu vaxtından əvvəl Azərbaycan Premyer Liqasının çempionu oldu.
Bu faktlar göstərir ki, 22 aprel həm siyasi, həm də sosial baxımdan müxtəlif hadisələrin baş verdiyi tarixlərdən biridir.
Beynəlxalq Yer Günü
22 aprel dünyada ən geniş qeyd olunan ekoloji günlərdən biri – Beynəlxalq Yer Günü kimi tanınır.
Bu günün əsası XIX əsrdə ABŞ-da qoyulsa da, müasir formada 1970-ci ildən etibarən qeyd olunmağa başlanıb. Ekoloji fəal senator Geylord Nelsonun təşəbbüsü ilə keçirilən bu günün əsas məqsədi ətraf mühitin qorunması, iqlim dəyişikliklərinə diqqət çəkmək və insanları təbiətə qarşı məsuliyyətli olmağa çağırmaqdır.
Hazırda Yer Günü dünyanın 150-dən çox ölkəsində, o cümlədən Azərbaycanda qeyd edilir.
22 apreldə doğulan görkəmli şəxslər
Bu tarix bir sıra tanınmış şəxsiyyətlərin doğum günü kimi də tarixə düşüb:
- İmmanuel Kant (1724) – klassik alman fəlsəfəsinin banilərindən biri
- Vladimir Lenin (1870) – Sovet dövlətinin qurucularından biri
- Ağahüseyn Cavadov (1894) – Azərbaycan teatr və kino sənətinin görkəmli nümayəndəsi
- Həsən Əbluc (1942) – tanınmış aktyor və rejissor
- Allahverdi Bağırov (1946) – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
Bu şəxslər müxtəlif sahələrdə – fəlsəfə, siyasət, incəsənət və hərb sahəsində iz qoyaraq tarixdə mühüm rol oynayıblar.
22 apreldə vəfat edənlər
Tarix yalnız doğumlarla deyil, həm də itkilərlə yadda qalır. Bu gün dünyasını dəyişən tanınmış şəxslər də var:
- Riçard Nikson – ABŞ-ın 37-ci prezidenti (1994)
- Ansel Adams – məşhur amerikalı fotoqraf
- Əli Səlimi – Azərbaycan bəstəkarı
22 aprel tarixi həm siyasi hadisələr, həm görkəmli şəxsiyyətlərin taleyi, həm də qlobal əhəmiyyətli ekoloji təşəbbüslərlə zəngindir. Bu gün bir daha göstərir ki, tarix yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də gələcək üçün dərs və ilham mənbəyidir.
Gülnarə SAF