13 mart tarixi dünya və Azərbaycan tarixində müxtəlif siyasi, elmi, hərbi və mədəni hadisələrlə yadda qalıb. Bu gün baş verən hadisələr arasında planet kəşfi, mühüm siyasi qərarlar, təbiət hadisələri və görkəmli şəxslərin doğum günləri yer alır. Aşağıda 13 mart tarixində baş vermiş ən mühüm hadisələr geniş xronoloji formada təqdim olunur.

Azərbaycanda baş vermiş hadisələr və doğum günləri

1899 – Azərbaycan teatrının nümayəndəsinin doğumu

13 mart 1899-cu ildə Azərbaycanın tanınmış aktyorlarından biri Məmmədəli Heydərzadə (Vəlixanlı) Bakının Fatmayı kəndində dünyaya gəldi. O, Azərbaycan teatr sənətinin inkişafında mühüm rol oynamış sənətkarlardan biri hesab olunur. 

1933 – Tanınmış tarixçi alim doğulub

13 mart 1933-cü ildə Azərbaycan tarixçisi və professor Qiyasəddin Qeybullayev anadan olub. O, Azərbaycan tarixinin və etnoqrafiyasının araşdırılması sahəsində çoxsaylı monoqrafiya və elmi əsərlərin müəllifi kimi tanınır. 

Azərbaycan hərb tarixində doğum günləri

Bu tarix həm də Azərbaycan hərb tarixində adı çəkilən bəzi qəhrəman və hərbçilərin doğum günləri ilə də yadda qalıb. Onların bir qismi Qarabağ müharibəsində və Vətən müharibəsində iştirak etmiş, ölkənin müdafiəsi uğrunda xidmət göstərmişdir.

Dünyada baş vermiş mühüm hadisələr

624 – İslam tarixində mühüm döyüş

13 mart 624-cü ildə İslam tarixində mühüm hadisələrdən biri sayılan Bədr döyüşü baş verdi. Bu döyüş Mədinədə yaşayan müsəlmanlarla Məkkə müşrikləri arasında baş tutmuş və müsəlmanların qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Bu hadisə İslam tarixində siyasi və dini baxımdan dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. 

1781 – Uran planetinin kəşfi

1781-ci ilin 13 mart tarixində alman əsilli britaniyalı astronom Uilyam Herşel teleskop vasitəsilə Günəş sisteminin yeddinci planeti olan Uran planetini kəşf etdi. Bu kəşf astronomiya tarixində böyük hadisə sayılır, çünki Uran teleskop vasitəsilə kəşf edilən ilk planet idi və bu, Günəş sisteminin öyrənilməsində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 

1840 – Osmanlıda yeni təqvim sistemi

1840-cı ildə Osmanlı imperiyasında Rumi təqvimi rəsmi dövlət təqvimi kimi tətbiq olunmağa başladı. Bu təqvim maliyyə və inzibati işlərin aparılması üçün istifadə edilirdi və imperiyanın modernləşmə addımlarından biri hesab olunurdu. 

1888 – ABŞ-da “Böyük Blizzard”

1888-ci ildə ABŞ-ın şimal-şərq bölgələrində tarixə “Böyük Blizzard” adı ilə düşən güclü qar fırtınası baş verdi. Nyu-York və digər ştatlarda yüzlərlə insan həyatını itirdi, nəqliyyat sistemi iflic oldu və şəhərlər günlərlə qar altında qaldı. Bu hadisə ABŞ tarixinin ən güclü qış fəlakətlərindən biri hesab edilir. 

1938 – Avstriyanın Almaniya tərəfindən ilhaqı

13 mart 1938-ci ildə nasist Almaniyası Avstriyanı rəsmi olaraq özünə birləşdirdi. “Anşlyus” adlanan bu hadisə İkinci Dünya müharibəsinə aparan proseslərdən biri kimi tarixə düşdü və Avropada siyasi vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. 

1939 – NCAA basketbol turnirinin başlanması

1939-cu il martın 13-də ABŞ-da ilk NCAA kişi basketbol turniri başladı. Bu turnir sonradan “March Madness” adı ilə məşhurlaşaraq ABŞ idman tarixinin ən populyar yarışlarından birinə çevrildi. 

1992 – Türkiyədə güclü zəlzələ

1992-ci ilin 13 martında Türkiyənin Ərzincan şəhərində Rixter cədvəli ilə 6,8 bal gücündə güclü zəlzələ baş verdi. Fəlakət nəticəsində yüzlərlə insan həyatını itirdi, minlərlə bina dağıldı. 

1994 – Bosfor boğazında tanker qəzası

1994-cü ildə Bosfor boğazında iki gəminin toqquşması nəticəsində böyük yanğın baş verdi. Hadisə zamanı 15 nəfər həlak oldu, çoxlu sayda dənizçi itkin düşdü və dənizə tökülən neft ətraf mühitə ciddi ziyan vurdu. 

13 mart tarixində baş verən hadisələr göstərir ki, bu gün həm elm, həm siyasət, həm də təbiət hadisələri baxımından tarixdə mühüm iz buraxıb. Uran planetinin kəşfi, Avstriyanın Almaniyaya birləşdirilməsi kimi qlobal hadisələr, eləcə də Azərbaycan elm və mədəniyyət xadimlərinin doğum günləri bu tarixi günün yadda qalan səhifələrindəndir.

Gülnarə SAF

скачать dle 12.1