Regional balans və BÖYÜK OYUN
Mahir HÜSEYN
Trampın ikili siyasəti: Qəzzada “sülh fondu”, İrana qarşı sərt zərbələr – bu strategiyanın arxasında nə dayanır?
Son dövrlərdə Donald Trump administrasiyasının Yaxın Şərq siyasəti diqqət mərkəzindədir. Bir tərəfdən Qəzza zolağı üçün “sülh fondu”nun yaradılması təşəbbüsü irəli sürülür, digər tərəfdən isə İran istiqamətində sərt və dağıdıcı addımlar atılır. Bu ziddiyyətli görünən siyasət əslində vahid geosiyasi strategiyanın tərkib hissəsidir.
Qəzzanın bərpası üçün nəzərdə tutulan “sülh fondu” yalnız humanitar təşəbbüs kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu addım bir neçə mühüm məqsədə xidmət edir.
ABŞ-ın regionda nüfuzunu artırmaq, müharibədən sonrakı quruculuq prosesində əsas söz sahibinə çevrilmək, Fələstin məsələsində beynəlxalq arenada siyasi mövqeləri gücləndirmək.
Bu yanaşma “yumşaq güc” siyasətinin klassik nümunəsidir. Yəni silahsız təsir – iqtisadi, humanitar və diplomatik alətlər vasitəsilə bölgədə möhkəmlənmək.
Digər tərəfdən, İranın hədəfə alınması təsadüfi deyil. ABŞ üçün İran uzun müddətdir ki, Yaxın Şərqdə əsas rəqiblərdən biri hesab olunur. Bu istiqamətdə atılan addımlar: İranın hərbi və nüvə potensialını zəiflətmək, Regiondakı təsir dairəsini daraltmaq, ABŞ-ın müttəfiqləri, xüsusilə İsrail üçün təhlükəsizlik mühiti yaratmaq.
Bu isə “sərt güc” – hərbi və təzyiq alətlərinə əsaslanan siyasətin təzahürüdür.
Ekspertlərin fikrincə, bu iki fərqli yanaşma əslində bir-birini tamamlayır. Siyasətdə bu model “stick and carrot” – yəni “çubuq və kök” strategiyası kimi tanınır: Rəqiblərə qarşı sərtlik (İran), Münaqişə zonalarında quruculuq və dəstək (Qəzza).
Bu, ABŞ-ın həm qorxudan, həm də cəlbedici gücdən istifadə etməklə regionu idarə etməyə çalışdığını göstərir.
Yaxın Şərqdə gedən proseslər yalnız lokal münaqişələr deyil, həm də böyük güclərin qarşıdurma meydanıdır. ABŞ bu siyasətlə: Regionda güc balansını öz xeyrinə dəyişmək, İranın təsirini minimuma endirmək, Post-münaqişə dövründə lider mövqeyini qorumaq istəyir
İlk baxışda ziddiyyətli görünən bu addımlar əslində eyni məqsədə xidmət edir – ABŞ-ın Yaxın Şərqdə dominant rolunu qoruyub saxlamaq. Donald Trump administrasiyasının siyasəti göstərir ki, müasir beynəlxalq münasibətlərdə eyni anda həm dağıdıcı, həm də qurucu rol oynamaq artıq normaya çevrilib.