Yuxusuzluq nədən YARANIR
Keyfiyyətli yuxu sağlam həyatın əsas şərtlərindən biridir. Lakin bir çox insan gecə yatağa uzansa da, uzun müddət yuxuya gedə bilmir və ya tez-tez oyanır. Mütəxəssislərin fikrincə, bunun əsas səbəblərindən biri günün ikinci yarısında və xüsusilə yatmazdan əvvəl qəbul edilən bəzi qida və içkilərdir. Düzgün qidalanma yuxu keyfiyyətini artırdığı kimi, yanlış qidalar da yuxusuzluğa, narahat yuxuya və səhər yorğun oyanmağa səbəb ola bilər.
Yuxunu qaçıran məhsullar arasında ilk yeri kofein tutur. Qəhvə, qara çay, yaşıl çay, enerji içkiləri və bəzi qazlı içkilər sinir sistemini stimullaşdıraraq insanın ayıq qalmasına səbəb olur. Kofeinin təsiri bəzi insanlarda 6 saat, hətta daha uzun müddət davam edə bilər. Buna görə də mütəxəssislər axşam saatlarında kofeinli içkilərdən uzaq durmağı tövsiyə edirlər.
Bir çox insan şokoladı zərərsiz hesab etsə də, xüsusilə tünd şokoladın tərkibində müəyyən miqdarda kofein və digər stimullaşdırıcı maddələr var. Axşam saatlarında çox miqdarda şokolad yemək yuxuya getməyi çətinləşdirə bilər.
Acı bibər, istiot və digər kəskin ədviyyatlar mədə turşuluğunu artıraraq qıcqırma və reflüks yarada bilər. Bu isə gecə yuxunun tez-tez bölünməsinə səbəb olur. Bundan başqa, acılı yeməklər bədən temperaturunu yüksəldərək orqanizmin yuxuya keçidini çətinləşdirə bilər.
Fast-food, kartof qızartması, pizza, hamburger və digər yağlı yeməklər gec həzm olunduğundan mədə-bağırsaq sisteminə əlavə yük yaradır. Bu cür qidalar gecə narahatlıq, köp və ağırlıq hissi yaradaraq rahat yuxuya mane olur.
Tort, peçenye, konfet, dondurma və digər şəkərli məhsullar qanda şəkərin sürətlə yüksəlməsinə səbəb olur. Bir müddət sonra şəkərin səviyyəsinin kəskin enməsi isə gecə oyanmalarına və yuxu keyfiyyətinin azalmasına gətirib çıxara bilər.
Bəzi insanlar alkoqolun yuxu gətirdiyini düşünsələr də, elmi araşdırmalar bunun əksini göstərir. Alkoqol ilk mərhələdə yuxuya getməyi asanlaşdırsa da, gecənin ikinci yarısında yuxunun tez-tez pozulmasına və dərin yuxu mərhələsinin azalmasına səbəb olur.
Yatmazdan az əvvəl bol yemək yemək həzm sistemini aktiv saxlayır. Orqanizm istirahət etmək əvəzinə qidanı həzm etməyə çalışdığı üçün yuxuya getmək çətinləşir. Mütəxəssislər əsas axşam yeməyini yatmazdan ən azı 2–3 saat əvvəl qəbul etməyi məsləhət görürlər.
Yuxusuzluq hər zaman yalnız stress və ya xəstəliklə əlaqəli olmur. Gün ərzində, xüsusilə də axşam saatlarında qəbul etdiyimiz qidalar yuxumuzun keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Kofeinli içkilər, yağlı və acılı yeməklər, şəkərli məhsullar və gec saatlarda ağır qidalanma yuxunun pozulmasının əsas səbəbləri sırasında yer alır. Sağlam qidalanma vərdişləri formalaşdırmaq, axşam yeməyini vaxtında qəbul etmək və yüngül qidalara üstünlük vermək daha rahat və keyfiyyətli yuxunun vacib şərtlərindəndir.
Yuxunu qaçıran məhsullar arasında ilk yeri kofein tutur. Qəhvə, qara çay, yaşıl çay, enerji içkiləri və bəzi qazlı içkilər sinir sistemini stimullaşdıraraq insanın ayıq qalmasına səbəb olur. Kofeinin təsiri bəzi insanlarda 6 saat, hətta daha uzun müddət davam edə bilər. Buna görə də mütəxəssislər axşam saatlarında kofeinli içkilərdən uzaq durmağı tövsiyə edirlər.
Bir çox insan şokoladı zərərsiz hesab etsə də, xüsusilə tünd şokoladın tərkibində müəyyən miqdarda kofein və digər stimullaşdırıcı maddələr var. Axşam saatlarında çox miqdarda şokolad yemək yuxuya getməyi çətinləşdirə bilər.
Acı bibər, istiot və digər kəskin ədviyyatlar mədə turşuluğunu artıraraq qıcqırma və reflüks yarada bilər. Bu isə gecə yuxunun tez-tez bölünməsinə səbəb olur. Bundan başqa, acılı yeməklər bədən temperaturunu yüksəldərək orqanizmin yuxuya keçidini çətinləşdirə bilər.
Fast-food, kartof qızartması, pizza, hamburger və digər yağlı yeməklər gec həzm olunduğundan mədə-bağırsaq sisteminə əlavə yük yaradır. Bu cür qidalar gecə narahatlıq, köp və ağırlıq hissi yaradaraq rahat yuxuya mane olur.
Tort, peçenye, konfet, dondurma və digər şəkərli məhsullar qanda şəkərin sürətlə yüksəlməsinə səbəb olur. Bir müddət sonra şəkərin səviyyəsinin kəskin enməsi isə gecə oyanmalarına və yuxu keyfiyyətinin azalmasına gətirib çıxara bilər.
Bəzi insanlar alkoqolun yuxu gətirdiyini düşünsələr də, elmi araşdırmalar bunun əksini göstərir. Alkoqol ilk mərhələdə yuxuya getməyi asanlaşdırsa da, gecənin ikinci yarısında yuxunun tez-tez pozulmasına və dərin yuxu mərhələsinin azalmasına səbəb olur.
Yatmazdan az əvvəl bol yemək yemək həzm sistemini aktiv saxlayır. Orqanizm istirahət etmək əvəzinə qidanı həzm etməyə çalışdığı üçün yuxuya getmək çətinləşir. Mütəxəssislər əsas axşam yeməyini yatmazdan ən azı 2–3 saat əvvəl qəbul etməyi məsləhət görürlər.
Daha rahat yuxu üçün nə yemək olar?
Yuxu keyfiyyətini artırmaq üçün axşam saatlarında yüngül və balanslı qidalar seçmək daha məqsədəuyğundur. Banan, qoz, badam, yulaf, təbii qatıq, ilıq süd və tam taxıllı məhsullar maqnezium, triptofan və melatonin sintezini dəstəkləyən maddələrlə zəngin olduğundan daha rahat yuxuya kömək edə bilər. Meyvə, tərəvəz və liflə zəngin qidaların üstünlük təşkil etdiyi balanslı qidalanma uzunmüddətli dövrdə yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir.Yuxusuzluq hər zaman yalnız stress və ya xəstəliklə əlaqəli olmur. Gün ərzində, xüsusilə də axşam saatlarında qəbul etdiyimiz qidalar yuxumuzun keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Kofeinli içkilər, yağlı və acılı yeməklər, şəkərli məhsullar və gec saatlarda ağır qidalanma yuxunun pozulmasının əsas səbəbləri sırasında yer alır. Sağlam qidalanma vərdişləri formalaşdırmaq, axşam yeməyini vaxtında qəbul etmək və yüngül qidalara üstünlük vermək daha rahat və keyfiyyətli yuxunun vacib şərtlərindəndir.
İlhamə ABADOVA