Uşaqlarda Skolioz Təhlükəsi
Müasir dövrdə uşaqlar və yeniyetmələr arasında ən sürətlə yayılan, valideynlərin isə çox vaxt sadə bir qamət pozuntusu hesab edərək laqeyd yanaşdığı onurğa əyriliyi – skolioz, əslində gələcək nəsillərin sağlamlığını təhdid edən ciddi bir ortopedik problemə çevrilib. Tibbi araşdırmalar və real statistikalar göstərir ki, vaxtında müalicə edilməyən skolioz təkcə fiziki qüsur deyil, daxili orqanların sıxılmasına qədər aparan ağır bir xəstəlikdir.
GunAz.az elmi mənbələrə və beynəlxalq ortopedik dərnəklərin hesabatlarına əsasən, uşaqlarda skolioz təhlükəsinin real miqyasını, cəmiyyətdəki yanlış mifləri və çıxış yollarını təqdim edir:
Qız Uşaqları Daha Böyük Risk Altındadır
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) rəsmi hesabatlarına görə, dünyada məktəb yaşlı uşaqların təxminən 2%-dən 3%-nə qədərində müxtəlif dərəcəli skolioz aşkarlanır. Araşdırmaların ortaya qoyduğu ən çarpıcı fakt isə cinsiyyət faktoru ilə bağlıdır: yüngül dərəcəli əyriliklər oğlan və qızlarda bərabər görünsə də, müalicə və cərrahiyyə tələb edən irəliləyən skolioz halları qız uşaqlarında oğlanlara nisbətən 8 dəfə daha çoxdur. Xəstəliyin ən çox kəskinləşdiyi dövr isə uşaqların sürətlə boy atdığı 10-15 yaş aralığıdır.
Ağır Çanta və Pis Oturuş Skolioz Yaradırmı?
Cəmiyyətdə skoliozun yaranma səbəbləri ilə bağlı köklü yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Bir çox valideyn ağır məktəbli çantalarını və ya parta arxasında əyilərək oturmağı əsas səbəb kimi görür. Lakin real tibbi faktlar bunun əksini sübut edir:
Ağır çanta və pis oturuş: Bel ağrısı və qamət pozuntusu (kifoz) yarada bilsə də, struktur skolioza – yəni sümük deformasiyasına və onurğanın öz oxu ətrafında dönməsinə səbəb olmur.
İdiopatik Skolioz faktı: Skolioz hallarının təxminən 80%-nin səbəbi tibbə məlum deyil (İdiopatik skolioz). Elmi araşdırmalar bu növün birbaşa genetik meyllilik və bədəndəki daxili sümük-əzələ mexanizminin asimmetrik inkişafı ilə bağlı olduğunu göstərir.
Estetik Problemdən Daxili Orqanların Sıxılmasına Doğru
Skolioz ilk mərhələlərdə tamamilə ağrısız keçdiyi üçün uşaqlar tərəfindən gizlədilir. Lakin əyrilik dərəcəsi artdıqca (xüsusilə 40 dərəcəni keçdikdə) xəstəlik bədəndə geri dönüşü olmayan fəsadlar törədir:
1. Ağciyər və Ürək Çatışmazlığı: Döş qəfəsi deformasiyaya uğradığı üçün daxili orqanlar sıxılır, ağciyərlərin həcmi kiçilir. Uşaqda xroniki təngnəfəslik və oksigen çatışmazlığı başlayır.
2. Sosial və Psixoloji Travma: Yeniyetməlik dövründə bədənindəki asimmetriyanı (bir çiyinin və ya qalçanın yuxarıda olması) görən uşaqlarda dərin depressiya və özünəqapanma müşahidə edilir.
Evdə Sadə Test: "Adam Testi" ilə Erkən Diaqnoz
Mütəxəssislər valideynlərə övladlarını ev şəraitində sadə bir üsulla yoxlamağı tövsiyə edir. Bunun üçün uşaq düz dayanmalı və belindən önə doğru 90 dərəcə bucaq altında əyilməlidir. Əgər əyilmə zamanı kürəyin bir tərəfi (qabırğa donu) digər tərəfdən daha qabarıq görünürsə, bu 95% ehtimalla skoliozun göstəricisidir və təcili olaraq ortoped-travmatoloqa müraciət edilməlidir.
Müasir Tibbin Təklif Etdiyi Real Çıxış Yolları
Müasir protokollara əsasən, skoliozun müalicəsi əyriliyin dərəcəsinə görə 3 mərhələdə aparılır:
0 – 20 dərəcə arası: Müntəzəm həkim nəzarəti, xüsusi kineziterapiya (məsələn, dünyada qəbul olunmuş Schroth metodu) və üzgüçülük.
20 – 40 dərəcə arası:Korset müalicəsi. Uşağın sümük böyüməsi dayanana qədər gündə 20-23 saat taxılan xüsusi fərdi korsetlər (məsələn, Chêneau korseti) əyriliyin irəliləməsini dayandıran ən effektiv üsuldur.
40 dərəcədən yuxarı:Bu mərhələdə yeganə çıxış yolu cərrahiyyədir. Onurğaya xüsusi metal implantlar və vidalar yerləşdirilərək ox düzəldilir.
Tibbi təcrübə sübut edir ki, vaxtında aşkarlanan skolioz qorxulu diaqnoz deyil. 10-12 yaşlarında düzgün diaqnoz qoyulan uşaqlar əməliyyatsız, reabilitasiya üsulları ilə tam sağlam həyata qayıda bilirlər. Valideynlərin diqqətli olması və vaxtında mütəxəssisə müraciəti uşaqların gələcəyini xilas edir.