Bir şəhər-iki yol: BAKININ TALEYİ
Mahir HÜSEYN
11 aprel 1918: Bakıda hakimiyyət uğrunda mübarizə və dövlətçilik yolunda dönüş nöqtəsi
1918-ci ilin aprel ayı Azərbaycan tarixində ən mürəkkəb və taleyüklü dövrlərdən biri kimi yadda qalıb. Xüsusilə 11 aprel tarixi Bakıda baş verən siyasi və hərbi qarşıdurmalar fonunda ölkənin gələcək taleyini müəyyən edən hadisələrin davam etdiyi günlərdən biri idi. Bu dövrdə şəhər müxtəlif siyasi qüvvələrin maraqlarının toqquşduğu əsas mərkəzə çevrilmişdi.
1917-ci ildə Rusiyada baş verən Oktyabr inqilabından sonra imperiyanın tərkibində olan ərazilərdə hakimiyyət boşluğu yaranmışdı. Bakı da bu prosesdən kənarda qalmadı. Şəhərdə bolşeviklər, daşnak qüvvələri və milli siyasi təşkilatlar arasında ciddi qarşıdurma mövcud idi.
1918-ci ilin mart hadisələrindən sonra Bakıda bolşeviklərin mövqeyi güclənsə də, milli qüvvələrin müqaviməti davam edirdi. 11 aprel tarixində də bu gərginlik özünü açıq şəkildə göstərirdi. Hakimiyyət uğrunda mübarizə təkcə siyasi deyil, həm də hərbi xarakter almışdı.
Milli qüvvələrin mübarizəsi
Azərbaycanın milli maraqlarını müdafiə edən qüvvələr ölkənin müstəqilliyi uğrunda fəaliyyətlərini daha da gücləndirirdilər. Bu prosesdə Müsavat Partiyası xüsusi rol oynayırdı. Partiya liderləri milli dövlət quruculuğu ideyasını ön plana çəkərək xalq arasında geniş dəstək qazanmağa çalışırdılar.
Bakıda yaranmış mürəkkəb vəziyyət milli qüvvələri alternativ siyasi mərkəzlər yaratmağa vadar etdi. Bu isə sonradan Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi formalaşması üçün zəmin yaratdı.
1918-ci ilin aprelində Bakı faktiki olaraq müxtəlif qüvvələrin nəzarəti uğrunda mübarizə apardığı bir şəhərə çevrilmişdi. Bolşeviklərin rəhbərlik etdiyi Bakı Soveti şəhərdə hakimiyyəti əlində saxlamağa çalışırdı. Digər tərəfdən isə milli qüvvələr və onların tərəfdarları Azərbaycanın gələcəyini müstəqil dövlət kimi görürdülər.
Bu qarşıdurmalar təkcə Bakının deyil, bütün regionun siyasi mənzərəsinə təsir göstərirdi. Cənubi Qafqazda baş verən proseslər yeni dövlətlərin yaranmasına doğru aparan mürəkkəb və ziddiyyətli mərhələni əks etdirirdi.
Cümhuriyyətə aparan yol
1918-ci ilin aprelində baş verən hadisələr, o cümlədən 11 aprel tarixində Bakıda davam edən mübarizə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasına gedən yolun mühüm mərhələlərindən biri oldu. Bu dövr milli şüurun formalaşması, siyasi təşkilatlanma və müstəqillik ideyasının güclənməsi ilə xarakterizə olunur.
Cəmi bir neçə həftə sonra – 28 may 1918-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyi elan edildi. Bu, müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublikanın yaranması kimi tarixə düşdü və həmin dövrün çətinliklərinə baxmayaraq, milli dövlətçilik ənənəsinin əsasını qoydu.
1918-ci ilin 11 aprelində Bakıda baş verən hadisələr göstərir ki, dövlətçilik asanlıqla əldə olunmur. Bu tarix Azərbaycan xalqının mübarizə əzmini, azadlıq iradəsini və milli birlik ideyasını əks etdirən mühüm mərhələlərdən biridir.
Bu gün həmin hadisələrə nəzər salarkən aydın olur ki, o dövrdə atılan addımlar Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi formalaşmasının əsasını təşkil edib. Tarixin bu səhifələri həm də gələcək nəsillər üçün mühüm dərs və örnəkdir.