Azərbaycan tarixinin UNUDULMAYAN FACİƏSİ
Azərbaycan tarixində 31 mart günü dərin kədər və hüznlə anılan faciəli səhifələrdən biridir. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən və tarixə Mart soyqırımı kimi düşən bu hadisələr minlərlə günahsız azərbaycanlının həyatına son qoymuş, xalqın yaddaşında silinməz izlər buraxmışdır.
XX əsrin əvvəlləri Cənubi Qafqaz üçün mürəkkəb və ziddiyyətli dövr idi. Birinci dünya müharibəsi və Rusiya inqilabı nəticəsində bölgədə siyasi boşluq yaranmış, müxtəlif qüvvələr hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başlamışdı.
1918-ci ilin mart ayında Bakı şəhərində bolşevik və erməni silahlı dəstələrinin iştirakı ilə azərbaycanlı əhaliyə qarşı genişmiqyaslı hücumlar başlandı. Bu hadisələr qısa müddətdə digər bölgələrə də yayıldı.
Faciə yalnız Bakı ilə məhdudlaşmadı. Qısa müddət ərzində Şamaxı, Quba, Lənkəran, Zəngəzur və digər bölgələrdə də azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlar törədildi.
Tarixi mənbələrə görə, bu hadisələr zamanı on minlərlə insan qətlə yetirilmiş, yüzlərlə kənd yerlə-yeksan edilmişdir. Xüsusilə Quba bölgəsində aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar bu faciənin miqyasını bir daha sübut edir.
Məqsəd və nəticələr
Hadisələrin əsas məqsədi bölgədə azərbaycanlı əhalinin fiziki məhv edilməsi və etnik təmizləmə siyasətinin həyata keçirilməsi idi. Bu faciə nəticəsində, minlərlə insan həyatını itirdi, tarixi-mədəni abidələr dağıdıldı, əhali öz doğma torpaqlarından didərgin salındı, bölgənin demoqrafik tərkibi dəyişdirildi
Bu hadisələr Azərbaycan xalqının milli yaddaşında soyqırımı aktı kimi qiymətləndirilir.
Uzun illər bu hadisələrə lazımi siyasi qiymət verilməmişdir. Yalnız müstəqillik əldə edildikdən sonra, Heydər Əliyev tərəfindən 1998-ci ildə imzalanan fərmanla 31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilmişdir.
Bu qərar faciənin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması baxımından mühüm addım olmuşdur.
Son illərdə Azərbaycan dövləti 31 mart soyqırımı ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl iş aparır. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən tədbirlər, sərgilər və konfranslar bu faciənin tanıdılmasına xidmət edir.
Bu istiqamətdə əsas məqsəd tarixi faktların təhrif olunmasının qarşısını almaq və beynəlxalq səviyyədə hüquqi-siyasi qiymətin verilməsinə nail olmaqdır.
31 mart soyqırımı Azərbaycan tarixinin ən faciəli səhifələrindən biri olmaqla yanaşı, həm də xalqın mübarizə ruhunun simvoludur. Bu gün yalnız matəm günü deyil, həm də milli birlik, həmrəylik və tarixə sahib çıxmaq günüdür.
Keçmişi unutmamaq, tarixi həqiqətləri gələcək nəsillərə ötürmək hər bir azərbaycanlının borcudur.
Bilman İSAQ