Əhaliyə dəyən ziyan necə qiymətləndirilir?
Bilman İSAQ
Güclü yağışların fəsadları: Azərbaycanda zərərin ödənilməsi mexanizmləri və məsul tərəflər
Son günlər Azərbaycanda müşahidə olunan intensiv yağışlar bir sıra bölgələrdə ciddi fəsadlara səbəb olub. Küçələrin su altında qalması, fərdi yaşayış evlərinə və obyektlərə ziyan dəyməsi, nəqliyyatın iflic vəziyyətinə düşməsi və infrastruktur problemləri bir daha göstərir ki, təbii hadisələrə qarşı dayanıqlılıq məsələsi aktual olaraq qalır.
Güclü yağıntılar xüsusilə şəhər və qəsəbələrdə yağış sularının kanalizasiya sistemlərinə sığmaması, zirzəmilərin və fərdi evlərin su basması, avtomobillərin zədələnməsi, elektrik və rabitə xətlərində fasilələr, yol infrastrukturunun zərər görməsi ilə nəticələnib.
Bu hallar həm vətəndaşların gündəlik həyatına təsir edib, həm də maddi itkilərə səbəb olub.
Əhaliyə dəyən ziyan necə qiymətləndirilir?
Zərərin qiymətləndirilməsi adətən yerli icra hakimiyyətləri və aidiyyəti dövlət qurumları tərəfindən həyata keçirilir. Hadisə baş verdikdən sonra xüsusi komissiyalar yaradılır və zərər çəkmiş ərazilərə baxış keçirilir. Bu zaman maddi ziyanın həcmi müəyyən edilir, zərərin səbəbləri araşdırılır, təhlükəsizlik baxımından risklər qiymətləndirilir və toplanan məlumatlar əsasında qərar qəbul olunur.
Ziyanı kim qarşılayır?
Azərbaycanda təbii fəlakətlər nəticəsində dəyən ziyanın qarşılanması bir neçə istiqamətdə həyata keçirilə bilər:
1. Dövlət tərəfindən kompensasiya
Əgər hadisə fövqəladə hal xarakteri daşıyırsa, dövlət müəyyən hallarda zərərçəkmişlərə maddi yardım göstərə bilər. Bu, əsasən bu hallarda mümkündür. Kütləvi zərər baş verdikdə, sosial cəhətdən həssas ailələr zərər çəkdikdə, infrastruktur obyektlərinə ciddi ziyan dəydikdə
2. Sığorta mexanizmləri
Əmlak sığortası olan vətəndaşlar üçün ziyanın ödənilməsi daha sistemli şəkildə həyata keçirilir. Əgər ev və ya avtomobil sığortalanıbsa, sığorta şirkəti müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq dəyən ziyanı kompensasiya edir.
3. Kommunal və məsul qurumlar
Bəzi hallarda ziyanın səbəbi texniki nasazlıq və ya infrastrukturun düzgün işləməməsi ilə bağlı olur. Məsələn, yağış sularının axıdılması sistemlərinin işləməməsi, kanalizasiya xətlərinin tutulması kimi hallarda məsul qurumların üzərinə müəyyən öhdəliklər düşə bilər.
4. Fərdi məsuliyyət
Əgər zərər şəxsi səhlənkarlıq və ya təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmaması nəticəsində yaranıbsa, bu zaman kompensasiya məsələsi fərqli şəkildə həll olunur.
Ekspertlərin fikrincə, yağışların yaratdığı problemlərin əsas səbəblərindən biri köhnəlmiş və ya qeyri-kafi infrastruktur sistemləridir. Xüsusilə, yağış-kanalizasiya sistemlərinin tutumu, şəhərsalma planlaşdırmasında çatışmazlıqlar, yaşıllıq zonalarının azalması.
Bu amillər suyun təbii şəkildə axınının qarşısını alır və daşqın riskini artırır.
Nə etmək lazımdır?
Problemin sistemli həlli üçün bu addımlar vacib hesab olunur. Müasir drenaj sistemlərinin qurulması, şəhərsalma siyasətində iqlim faktorlarının nəzərə alınması, sığorta mədəniyyətinin təşviqi, fövqəladə hallara hazırlıq səviyyəsinin artırılması.
Azərbaycanda yağan güclü yağışların yaratdığı fəsadlar göstərir ki, təbii hadisələrə qarşı yalnız operativ müdaxilə deyil, həm də qabaqlayıcı tədbirlər vacibdir. Əhaliyə dəyən ziyanın ədalətli və operativ şəkildə qarşılanması isə həm dövlət qurumlarının, həm sığorta sektorunun, həm də vətəndaşların birgə məsuliyyətini tələb edir.