Tarixi başlanğıc: 1919-CU İL
Bilman İSAQ
Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının yaradılmasından 107 il ötür
Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas sütunlarından biri olan milli təhlükəsizlik sistemi uzun və mürəkkəb inkişaf yolu keçib. Bu il Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının yaradılmasından 107 il ötür. Bu əlamətdar tarix ölkənin təhlükəsizlik strukturunun formalaşması, möhkəmlənməsi və müasir çağırışlara uyğun inkişafını bir daha xatırlatmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının əsası 1919-cu ildə – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü zamanı qoyulub. Həmin dövrdə dövlətin daxili və xarici təhlükələrdən qorunması məqsədilə xüsusi xidmət orqanlarının yaradılması zərurətə çevrilmişdi. Məhz bu dövrdə milli təhlükəsizlik strukturlarının ilkin forması meydana gəldi.
Gənc respublika mürəkkəb geosiyasi şəraitdə fəaliyyət göstərirdi və dövlət müstəqilliyini qorumaq üçün təhlükəsizlik mexanizmlərinin yaradılması həyati əhəmiyyət daşıyırdı.
1920-ci ildə Azərbaycanın sovetləşdirilməsindən sonra təhlükəsizlik orqanları tamamilə fərqli bir sistemə inteqrasiya olundu. Bu dövrdə təhlükəsizlik strukturları SSRİ-nin mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modelinə uyğun fəaliyyət göstərirdi və əsas məqsəd sovet hakimiyyətinin qorunması idi.
Bu mərhələdə təhlükəsizlik orqanları müxtəlif adlar altında fəaliyyət göstərsə də, onların funksiyaları əsasən daxili nəzarət və ideoloji təhlükəsizliyin təmininə yönəlmişdi.
1991-ci ildə Azərbaycan yenidən müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra təhlükəsizlik orqanlarının fəaliyyətində yeni mərhələ başlandı. Milli maraqların qorunması, dövlət təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və xarici təhdidlərə qarşı mübarizə prioritet istiqamətlərə çevrildi.
Bu sahədə mühüm islahatlar həyata keçirildi, təhlükəsizlik strukturları müasir tələblərə uyğun şəkildə yenidən quruldu. Xüsusilə Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra təhlükəsizlik sistemində peşəkarlığın artırılması və institusional inkişaf gücləndirildi.
Müasir dövrdə təhlükəsizlik orqanlarının rolu
Hazırda Azərbaycan təhlükəsizlik orqanları dövlətin sabitliyinin və milli maraqlarının qorunmasında mühüm rol oynayır. Qlobal təhlükələr, terrorizm, kibertəhlükələr və regional risklər fonunda bu qurumların fəaliyyəti daha da aktuallaşıb.
Bu gün təhlükəsizlik orqanları yalnız ənənəvi təhlükələrlə deyil, həm də informasiya müharibəsi, kiberhücumlar və transmilli cinayətkarlıq kimi yeni çağırışlarla mübarizə aparır.
Qarabağ zəfəri və təhlükəsizlik strategiyasında, 2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycanın təhlükəsizlik strategiyasının effektivliyini bir daha nümayiş etdirdi. Bu qələbə ölkənin hərbi və təhlükəsizlik sisteminin koordinasiyalı fəaliyyətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Post-müharibə dövründə təhlükəsizlik orqanlarının qarşısında yeni vəzifələr – azad edilmiş ərazilərdə sabitliyin təmin edilməsi, mina təhlükəsi ilə mübarizə və bərpa proseslərinin qorunması kimi mühüm missiyalar dayanır.
Azərbaycan təhlükəsizlik orqanları 107 illik tarixi dövlətçilik ənənələrinin ayrılmaz hissəsidir. Bu orqanlar müxtəlif dövrlərdə fərqli çağırışlarla üzləşsə də, əsas məqsəd – dövlətin və xalqın təhlükəsizliyinin təmin olunması dəyişməz qalıb.
Müasir dövrdə isə bu qurumlar yalnız ölkədaxili sabitliyin qorunması deyil, həm də regional və beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində Azərbaycanın maraqlarının müdafiəsi baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir.