Geosiyasi balans və REGİONAL ROL
Mahir HÜSEYN
Son illərdə Azərbaycan ilə Çin arasında münasibətlər keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. İki ölkə arasında əlaqələrin “hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq” səviyyəsinə yüksəlməsi yalnız siyasi bəyanat deyil, həm də iqtisadi, nəqliyyat, enerji və geosiyasi əməkdaşlığın dərinləşməsinin göstəricisidir.
Azərbaycan və Çin uzun illərdir beynəlxalq platformalarda bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini dəstəkləyir. Rəsmi Bakı “vahid Çin” siyasətini tanıyır, Pekin isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü daim müdafiə edir. Bu qarşılıqlı etimad strateji tərəfdaşlığın əsas sütunlarından biridir.
Xüsusilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı çərçivəsində iki ölkənin mövqelərinin üst-üstə düşməsi onların qlobal məsələlərdə koordinasiyalı siyasət apardığını göstərir.
Çinin qlobal miqyaslı Bir kəmər, bir yol təşəbbüsü Azərbaycan üçün mühüm imkanlar açır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onu Şərqlə Qərbi birləşdirən əsas tranzit mərkəzlərindən birinə çevirir.
Bu kontekstdə Orta Dəhliz layihəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çin mallarının Avropaya daşınmasında Azərbaycanın tranzit rolu getdikcə artır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kimi layihələr bu əməkdaşlığın praktiki nəticələridir.
Ənənəvi olaraq enerji sektoru Azərbaycanın əsas üstünlüyü olsa da, Çinlə əməkdaşlıq təkcə neft-qaz sahəsi ilə məhdudlaşmır. Bərpa olunan enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat, texnologiya transferi kimi sahələrdə də əməkdaşlıq genişlənir.
Çin şirkətləri Azərbaycanın sənaye zonalarında fəaliyyət göstərir və investisiya imkanlarını artırır. Bu isə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi siyasətinə uyğun gəlir.
Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasəti Çinin maraqları ilə uyğunlaşır. Bakı həm Qərb, həm də Şərq ilə əməkdaşlıq edən nadir ölkələrdən biridir. Bu isə onu Pekin üçün etibarlı tərəfdaş edir.
Eyni zamanda, Çin üçün Cənubi Qafqaz regionu Avrasiya nəqliyyat xəritəsində mühüm yer tutur. Azərbaycan isə regionda sabitlik və təhlükəsizliyin təmin olunmasında əsas aktorlardan biridir.
İki ölkə arasında təhsil, turizm və mədəniyyət sahələrində də əməkdaşlıq genişlənir. Tələbə mübadiləsi proqramları, mədəni tədbirlər və qarşılıqlı səfərlər xalqlar arasında yaxınlaşmanı gücləndirir.
Çin və Azərbaycan arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq təkcə ikitərəfli münasibətlərin deyil, həm də Avrasiya məkanında yeni iqtisadi və siyasi reallıqların formalaşmasının göstəricisidir.
Gələcəkdə bu əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi üçün nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı, rəqəmsal transformasiya və yaşıl enerji layihələri əsas prioritetlər olacaq. Bununla yanaşı, qlobal geosiyasi rəqabət və regional risklər bu tərəfdaşlığın qarşısında müəyyən çağırışlar da yarada bilər.