İlaxır çərşənbəsi və milli kimlik
Bilman İSAQ
İlaxır çərşənbəsi – Novruzun müjdəçisi, xalqın ümid və inanc günü
Azərbaycan xalqının qədim və zəngin mədəni irsində xüsusi yer tutan İlaxır çərşənbə baharın gəlişinin, təbiətin oyanışının və yenilənmənin ən mühüm rəmzlərindən biri hesab olunur. Bu əlamətdar gün Novruz bayramı ərəfəsində qeyd edilən sonuncu çərşənbə olmaqla yanaşı, xalq arasında “torpaq çərşənbəsi” və ya “ilaxır axşam” kimi də tanınır.
İlaxır çərşənbəsinin mahiyyəti
İlaxır çərşənbə qədim inanclara görə torpağın oyanması ilə əlaqələndirilir. İnsanlar bu günü təbiətin dirçəlişi, yeni ilin başlanğıcı kimi qəbul edir. Əcdadlarımız inanırdı ki, bu gecə bütün arzular gerçəkləşə bilər, niyyətlər qəbul olar.
Bu çərşənbə həm də ilin son hesablaşma günü kimi qəbul olunur. İnsanlar küsülülükləri aradan qaldırır, bir-biri ilə barışır, yeni ilə təmiz ürəklə qədəm qoymağa çalışırlar.
Adət-ənənələr və inanclar
İlaxır çərşənbəsi Azərbaycan xalqının ən zəngin adət-ənənələrini özündə birləşdirir:
Tonqal qalamaq
Axşam saatlarında həyətlərdə tonqallar qalanır. İnsanlar tonqalın üzərindən tullanaraq belə deyirlər:
“Ağırlığım-uğurluğum odda yansın”
Bu ritualın insanı bütün pisliklərdən təmizlədiyinə inanılır.
Qapı pusmaq
Gənclər qonşuların qapısı arxasında dayanaraq evdən gələn ilk sözlərə qulaq asırlar. Eşitdikləri sözlər onların gələcək taleyi haqqında işarə kimi yozulur.
Papaq atmaq
Uşaqlar və gənclər qonşuların qapısına papaq atır, ev sahibləri isə papağı şirniyyat və ya bayram payı ilə doldururlar. Bu, paylaşma və bolluq rəmzidir.
Şam yandırmaq
Hər ailə üzvü üçün bir şam yandırılır. Şamın sönməməsi uğur və xoşbəxtlik əlaməti sayılır.
Süfrə ənənələri
İlaxır çərşənbəsində qurulan bayram süfrəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Süfrədə milli şirniyyatlar – şəkərbura, paxlava, qoğal, həmçinin müxtəlif yeməklər yer alır. Süfrənin mərkəzində isə səməni qoyulur ki, bu da həyatın və bolluğun simvoludur.
İlaxır çərşənbəsi və milli kimlik
İlaxır çərşənbəsi təkcə bayram deyil, həm də xalqın milli kimliyinin, birlik və həmrəyliyinin göstəricisidir. Bu gün ailələr bir araya gəlir, qohumlar ziyarət olunur, yaşlıların xeyir-duası alınır.
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində bu çərşənbə fərqli çalarlarla qeyd olunsa da, onun əsas mahiyyəti – birlik, təmizlənmə və yenilənmə ideyası dəyişməz qalır.
İlaxır çərşənbəsi əsrlərdən bəri yaşadılan, xalqın mənəvi dəyərlərini özündə əks etdirən müqəddəs günlərdən biridir. Bu gün hər bir insan üçün keçmişdən dərs alıb gələcəyə ümidlə baxmaq, yeni başlanğıclara hazırlaşmaq üçün bir fürsətdir.