02 Mart: Günün XRONİKASI
Tarixin hər günü özündə mühüm hadisələr, dönüş nöqtələri və yadda qalan anlar saxlayır. 2 mart da həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində siyasi, beynəlxalq və mədəni baxımdan əlamətdar hadisələrlə yadda qalmışdır.
Bu gün baş verən hadisələrə xronoloji və tematik baxımdan nəzər salaq.
Azərbaycan Tarixində 2 Martda baş vermiş hadisələr
Azərbaycan Respublikasının BMT-yə Qəbul Edilməsi (1992)
2 mart 1992-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş Assambleyasının qərarı ilə Azərbaycan Respublikası təşkilata üzv qəbul edildi.
Bu hadisə Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə rəsmi tanınmasının və diplomatik mövqeyinin möhkəmlənməsinin mühüm mərhələsi idi. Müstəqilliyini 1991-ci ildə bərpa etmiş Azərbaycan üçün BMT-yə üzvlük:
Dövlət suverenliyinin beynəlxalq səviyyədə təsdiqi
Qlobal siyasi və iqtisadi platformalarda iştirak imkanı
Qarabağ məsələsinin beynəlxalq gündəliyə çıxarılması üçün hüquqi baza
demək idi.
Hazırda Azərbaycan BMT-nin bir sıra qurumlarında fəal iştirak edir və beynəlxalq təşəbbüslərlə çıxış edir.
Dünya tarixində 2 Martda baş vermiş hadisələr
ABŞ Konqresinin İmmiqrasiya Qanunu (1907)
1907-ci il 2 mart tarixində Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi tərəfindən yeni immiqrasiya qanunu qəbul edildi. Bu qanun ABŞ-a köçün tənzimlənməsində mühüm rol oynadı və müəyyən etnik qruplar üçün məhdudiyyətlər tətbiq etdi.
Bu qərar XX əsrin əvvəllərində ABŞ-ın demoqrafik və sosial strukturuna ciddi təsir göstərdi.
Puerto Rikonun ABŞ vətəndaşlığı alması (1917)
1917-ci il 2 martda Puerto Riko sakinlərinə ABŞ vətəndaşlığı verildi. Bu qərar Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən qəbul edilən Jones–Shafroth Aktı çərçivəsində həyata keçirildi.
Bu hadisə:
Puerto Riko vətəndaşlarının ABŞ ordusunda xidmətinə yol açdı
Ada ilə ABŞ arasında siyasi əlaqələri gücləndirdi
Regionun hüquqi statusunu dəyişdirdi
Mərakeşin Müstəqilliyi (1956)
2 mart 1956-cı ildə Mərakeş Fransa protektoratlığından azad olaraq müstəqilliyini elan etdi.
Bu hadisə Afrika qitəsində müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizənin güclənməsinə təkan verdi və digər ölkələr üçün nümunə oldu.
Beynəlxalq Qadınlar Gününə gedən yol
Maraqlıdır ki, 1910-cu ildə qadın hüquqları hərəkatının təşəbbüsü ilə qəbul edilən Beynəlxalq Qadınlar Günü ideyası bir sıra ölkələrdə mart ayının əvvəlində qeyd olunmağa başlamışdı. Sonradan 8 mart tarixi rəsmiləşdirildi və bu gün Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən beynəlxalq gün kimi tanınır.
Məşhur Şəxsiyyətlərin Doğum və Ölüm Günləri
2 mart həm də bir sıra tanınmış şəxslərin doğum günü ilə yadda qalmışdır.
1904 – ABŞ yazıçısı Dr. Seuss (Teodor Seuss Geisel) anadan olmuşdur.
1931 – Sovet lideri Mixail Qorbaçov dünyaya gəlmişdir. Onun islahatları SSRİ-nin dağılmasında mühüm rol oynamışdır.
2 Martın tarixi əhəmiyyəti
2 mart tarixi müxtəlif regionlarda fərqli siyasi və hüquqi dəyişikliklərlə yadda qalmışdır. Azərbaycan üçün bu günün ən mühüm hadisəsi BMT-yə üzvlükdür. Bu addım ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində yerini möhkəmləndirmiş və diplomatik tarixində yeni mərhələ açmışdır.
Dünya miqyasında isə 2 mart:
Müstəmləkəçilikdən azad olma proseslərinin
Miqrasiya siyasətinin formalaşmasının
Qlobal siyasi dəyişikliklərin
mühüm tarixlərindən biri hesab olunur.
Tarixdə hər gün yeni bir hadisə ilə yadda qalır. 2 mart həm Azərbaycan, həm də dünya üçün siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətə malik hadisələrlə zəngindir. Bu cür tarixləri xatırlamaq və təhlil etmək, keçmişi daha dərindən anlamağa və gələcək üçün düzgün nəticələr çıxarmağa imkan yaradır.
Gülnarə SAF