26 Fevral: Günün XRONİKASI
26 Fevral: Tarixdə Bu Gün – Faciələr, Siyasi Dəyişikliklər və Qlobal Hadisələr
Tarix təqvimi bəzi günləri xüsusi mənalarla yadda saxlayır. 26 fevral həm Azərbaycan, həm də dünya tarixi üçün əlamətdar hadisələrlə zəngindir. Bu tarix bir tərəfdən faciə və insanlıq dramı ilə, digər tərəfdən isə siyasi və qlobal dəyişikliklərlə xatırlanır.
Azərbaycan tarixində 26 fevral
Xocalı soyqırımı (1992)
26 fevral Azərbaycan tarixinin ən faciəli səhifələrindən biridir. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Dağlıq Qarabağ bölgəsində yerləşən Xocalı şəhərində mülki əhaliyə qarşı kütləvi qətliam törədildi.
Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər həlak olub, yüzlərlə insan yaralanıb və əsir götürülüb. Həlak olanlar arasında qadınlar, uşaqlar və yaşlılar da olub. Hadisə Azərbaycan cəmiyyətinin kollektiv yaddaşında dərin iz buraxıb və hər il ölkə üzrə anım mərasimləri keçirilir.
Bu faciə yalnız hərbi münaqişə epizodu deyil, beynəlxalq humanitar hüquq və insan haqları kontekstində də müzakirə olunan hadisədir. Bir sıra ölkələrin parlamentləri hadisəni soyqırımı və ya kütləvi qətliam kimi tanıyıb.
Dünya tarixində 26 fevral
1993 World Trade Center bombing (1993)
26 fevral 1993-cü ildə Nyu-York şəhərində yerləşən World Trade Center kompleksinə qarşı terror aktı törədildi. Partlayış nəticəsində 6 nəfər həlak oldu, mindən çox insan yaralandı.
Bu hadisə ABŞ ərazisində beynəlxalq terrorizmin ilk böyük hücumlarından biri hesab olunur və sonradan təhlükəsizlik siyasətinin sərtləşdirilməsinə səbəb oldu.
USS Maine explosion (1898)
1898-ci ilin 26 fevralında ABŞ Konqresində USS Maine gəmisinin partladılması ilə bağlı istintaq məsələləri müzakirə olunurdu. Gəmi fevralın 15-də Havananın limanında partlamışdı. Bu hadisə nəticədə Spanish-American War müharibəsinin başlanmasına aparan əsas səbəblərdən biri oldu.
BMT ilə bağlı hadisə (1952)
1952-ci ilin 26 fevralında BMT-nin fəaliyyəti çərçivəsində Koreya müharibəsi ilə bağlı diplomatik danışıqlar intensiv mərhələyə daxil olmuşdu. Bu dövr beynəlxalq münasibətlər sistemində Soyuq müharibə qarşıdurmasının gücləndiyi bir mərhələ idi.
Viktor Yanukoviç (2014)
2014-cü ilin 26 fevralında Ukraynada siyasi böhran daha da dərinləşdi. Kiyevdə baş verən hadisələr fonunda ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi prosesi sürətləndi və sonradan Krım böhranına gətirib çıxaran mərhələ başlandı. Bu tarix Şərqi Avropa geopolitikasında dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur.
26 fevralda doğulan məşhurlar
-Victor Hugo (1802) – Fransız ədəbiyyatının klassiki, “Səfillər” və “Paris Notr-Dam kilsəsi” əsərlərinin müəllifi.
-Muhammad Ali (1942) – Dünya şöhrətli amerikalı boksçu və ictimai fəal.
Tarixi paralellər və ümumi analiz
26 fevral hadisələri göstərir ki, bu tarix müxtəlif dövrlərdə həm regional faciələr, həm də qlobal siyasi proseslərlə yadda qalıb. Xocalı faciəsi və Nyu-Yorkdakı terror aktı kimi hadisələr mülki əhalinin təhlükəsizliyinin beynəlxalq hüquq sistemində nə qədər mühüm yer tutduğunu xatırladır.
Eyni zamanda, USS Maine hadisəsi və Ukraynadakı siyasi böhran kimi proseslər geopolitik balansların necə sürətlə dəyişə biləcəyini nümayiş etdirir.
26 fevral tarixi həm Azərbaycan, həm də dünya üçün unudulmaz hadisələrlə zəngindir. Bu gün bir tərəfdən insanlıq faciəsini, digər tərəfdən isə beynəlxalq siyasətdə dönüş nöqtələrini simvolizə edir. Tarixi hadisələrin xatırlanması yalnız keçmişi anmaq deyil, həm də gələcək üçün dərs çıxarmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Gülnarə SAF