24 Fevral- Günün XRONİKASI
Fevral ayının 24-ü tarix boyunca çoxsaylı mühüm hadisələrlə yadda qalmışdır. Bu tarixdə həm Azərbaycanın milli tarixində, həm də dünya sülhü, siyasət və mədəniyyət sahələrində mühüm dönüş nöqtələri baş vermişdir. Aşağıda 24 fevralın tarixdəki əlamətdar hadisələrini geniş formatda təqdim edirik.
Azərbaycan Tarixindən Əhəmiyyətli Hadisələr
Xocalı Soyqırımı Günü haqqında Qərarın qəbul edilməsi — 1994
Azərbaycan tarixində bu günün mühüm hadisələrindən biri 1994-cü il fevralın 24-də Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən “Xocalı Soyqırımı Günü haqqında” qərarın qəbul edilməsidir. Bu qərar çərçivəsində hər il fevralın 26-sı Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin yad edilməsi günü kimi təsbit edilmişdir. Bu qərar xalqımızın faciəli tarixinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində əhəmiyyətli addımlardan biri hesab edilir.
Əsgəranda qətliam — 1988
1988-ci il fevralın 24-ü Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində faciəvi hadisələrdən biri ilə əlaqələndirilir: o gün Azərbaycanda Əsgəran rayonunda ermənilər tərəfindən iki azərbaycanlının qətlə yetirilməsi qeydə alınıb. Bu hadisə uzun illər davam edən Qarabağ münaqişəsinin daha da genişlənməsinə səbəb olan gərginliklərin başlanğıc mərhələlərindən biri kimi tarixə keçib.
Azərbaycanlı tarixi şəxsiyyətlərin doğum günləri
Tarixdə bu gün həm də Azərbaycanın tanınmış ziyalı və ictimai xadimlərinin doğum gününə təsadüf edir:
-Yazıçı və dramaturq Abdulla Şaiq (1881) — Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi və uşaq ədəbiyyatının banilərindən biridir.
-Xalq Qəhrəmanı Abbasqulu bəy Şadlinski (1886) — XX əsr əvvəllərində Qərbi Azərbaycanın müdafiəsində şücaət göstərmiş şərəfli şəxsiyyət.
Bu şəxsiyyətlər Azərbaycan tarixi və mədəni irsinin formalaşmasında mühüm rol oynayıblar.
Dünya Tarixində 24 Fevral
Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı işğalı — 2022
24 fevral dünya siyasətində ən mühüm tarixlərdən biridir: 2022-ci ildə Rusiya Federasiyası Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hərbi işğal əməliyyatına başlayıb. Bu hadisə XXI əsrin ən ciddi geosiyasi böhranlarından birinə səbəb oldu və nəticələri bu gün də beynəlxalq münasibətlərdə ciddi təsirini qoruyur.
ABŞ Prezidenti Endrü Consonun impiçmenti — 1868
1868-ci il fevralın 24-də ABŞ Nümayəndələr Palatası tərəfindən Prezident Endrü Consonun impiçmenti qəbul edildi. O, müharibə naziri Edvin Stantonun vəzifədən azad edilməsini cəhd etdiyi üçün bu qərarla üzləşmiş, lakin Senatda yalnız bir səslə bəraət almışdır. Bu hadisə ABŞ Konstitusiyası tarixində prezidentin məsuliyyətə cəlb edilməsi prosesinin klassik nümunəsi sayılır.
Marburi v. Madison qərarı — 1803
1803-cü il fevralın 24-də ABŞ Ali Məhkəməsi Marburi v. Madison işində qanunların konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlamaq səlahiyyətini təsdiqləyən tarixi qərar qəbul etdi. Bu qərar ABŞ hüquq sistemində “məhkəmə nəzərdən keçirmə” prinsipi kimi tanınır və əsas hüquqi institusional struktur elementidir.
Struma faciəsi — 1942
II Dünya müharibəsi dövründə, 24 fevral 1942-ci ildə SS Struma adlı gəmiyə doldurulan yüzlərlə yəhudi qaçqını Qara dənizdə Sovet sualtı qayığı tərəfindən torpedolanan zaman həyatını itirdi. Təxminən 780 nəfərin olması ehtimal edilən sərnişinlərdən cəmi biri xilas ola bilmişdir.
Körfəz Müharibəsi – Quru əməliyyatının başlanması — 1991
Bu gün 1991-ci ildə Birinci Körfəz Müharibəsi çərçivəsində koalisiya qüvvələrinin İraq tərəfindən işğal olunmuş Küveyt ərazisinə quru əməliyyatını başladığı gündür və bu, müharibənin dönüm mərhələsi hesab edilir.
Digər tarixi hadisələr
Tarixdə 24 fevral həm də bir sıra digər əlamətdar hadisələrlə yadda qalıb:
-1793-cü ildə Osmanlıda müasir ordu modelinin (“Nizami-cedit”) qurulması.
-1955-ci ildə İran, Türkiyə, Pakistan və İraq arasında Bağdad Paktı (CENTO) imzalanması.
Bu Günün Tarixi Əhəmiyyəti
24 fevral həm tarixi dönüş nöqtələri ilə, həm də böyük insan itkisi ilə yadda qalan bir gündür. Azərbaycan üçün bu gün Xocalı soyqırımı ilə bağlı hüquqi addımların atıldığı tarix olmaqla yanaşı, dünya siyasətində sülh və münaqişə tarixində mühüm hadisələr baş vermişdir.
Bu tarix bizə həm tarixi yaddaşımızı qorumağın, həm də sülhün, ədalətin və humanitar prinsiplərin vacibliyini xatırladır.
Gülnarə SAF