Mahir HÜSEYN

Qaradağlı faciəsi təkcə bir kəndin taleyi deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının ağrılı tarixinin bir hissəsidir. Bu hadisə müharibənin dinc əhaliyə necə ağır zərbə vurduğunu göstərən acı nümunədir. Tarixi hadisələrin obyektiv araşdırılması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması ədalətin bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Tarix unudulmadıqca, belə faciələrin təkrarlanmaması üçün daha güclü iradə formalaşır.

Azərbaycan tarixində dərin iz buraxmış faciələrdən biri də 1992-ci il fevralın 17-də baş vermiş Qaradağlı hadisələridir. Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə törədilən bu qətliam Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndində dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş silahlı hücum nəticəsində baş verib. Qaradağlı faciəsi, cəmi bir neçə gün sonra baş verəcək Xocalı soyqırımı ərəfəsində Qarabağda artan zorakılığın və etnik təmizləmə siyasətinin acı göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Qaradağlı kəndi və strateji əhəmiyyəti

Qaradağlı kəndi keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (hazırkı Xocavənd rayonu) ərazisində yerləşirdi. Kənd əsasən azərbaycanlılardan ibarət idi və müharibənin ilk illərindən etibarən silahlı hücumlara məruz qalırdı. Coğrafi mövqeyinə görə strateji əhəmiyyət daşıyan kənd mühasirə şəraitində yaşayırdı.

1991-ci ilin sonlarından başlayaraq kəndə qarşı hücumlar intensivləşmiş, ərzaq və tibbi təminat ciddi şəkildə məhdudlaşmışdı. Yerli əhali uzun müddət blokada şəraitində yaşamışdı.

17 fevral 1992 – Hücum və qətliam

1992-ci il fevralın 17-də erməni silahlı birləşmələri və keçmiş SSRİ-nin 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə kəndə genişmiqyaslı hücum həyata keçirildi. Silahlı müqavimətə baxmayaraq, kənd işğal olundu.

Rəsmi məlumatlara görə:

-100-dən çox sakin qətlə yetirildi;

-Onlarla insan əsir və girov götürüldü;

-Girovların bir qismi ağır işgəncələrə məruz qaldı;

-Kənd tamamilə talan edildi və yandırıldı.

Əsir götürülən şəxslərin bir hissəsi sonradan dəyişdirilsə də, bəzilərinin taleyi uzun müddət naməlum qalmışdı.

Humanitar və hüquqi qiymətləndirmə

Qaradağlı faciəsi beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirilir. Dinc əhaliyə qarşı silahlı hücum, əsirlərə işgəncə verilməsi və mülki şəxslərin qətlə yetirilməsi 1949-cu il Cenevrə konvensiyalarına ziddir.

Azərbaycan dövləti Qaradağlı hadisələrini müharibə cinayəti və insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi qiymətləndirir. Hadisənin beynəlxalq səviyyədə tanınması istiqamətində müxtəlif sənədlər və araşdırmalar aparılıb.

Qaradağlı və Xocalı – ardıcıl faciələr

Qaradağlı faciəsi 1992-ci ilin fevralında Qarabağ bölgəsində baş verən sistemli zorakılıq dalğasının tərkib hissəsi idi. Cəmi 9 gün sonra – 26 fevral 1992-ci ildə baş verən Xocalı hadisələri isə daha genişmiqyaslı qətliama çevrildi və dünya ictimaiyyətinin diqqətini regiona yönəltdi.

Bu iki hadisə Qarabağ müharibəsinin ən faciəli səhifələri kimi Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında xüsusi yer tutur.

Tarixi yaddaş və anım mərasimləri

Hər il fevral ayında Qaradağlı faciəsi qurbanlarının xatirəsi yad edilir. Şəhidlərin əziz xatirəsi ehtiramla anılır, müxtəlif anım tədbirləri, konfranslar və maarifləndirici proqramlar təşkil olunur. Məqsəd faciənin unudulmaması və gələcək nəsillərə tarixi həqiqətlərin çatdırılmasıdır.

Qaradağlı faciəsi təkcə bir kəndin taleyi deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının ağrılı tarixinin bir hissəsidir. Bu hadisə müharibənin dinc əhaliyə necə ağır zərbə vurduğunu göstərən acı nümunədir. Tarixi hadisələrin obyektiv araşdırılması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması ədalətin bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Tarix unudulmadıqca, belə faciələrin təkrarlanmaması üçün daha güclü iradə formalaşır.