15 Dekabr: Arxiv işçilərinin peşə bayramı-TARİXİMİZ
15 Dekabr: tarixdə bir gün – Azərbaycanda və dünyada baş verənlər
Hər gün tarixin səhifələrində öz izini qoyur. 15 dekabr da istisna deyil. Bu tarix Azərbaycanda peşə bayramı ilə yadda qalır, eyni zamanda dünyada böyük qərarların verildiyi, mühüm şəxsiyyətlərin doğulduğu və ya tarixi hadisələrin baş verdiyi bir gündür.
Azərbaycanda 15 Dekabr
Arxiv işçilərinin peşə bayramı
15 dekabr 1920-ci il: Bu tarix Azərbaycanda Arxiv İşçilərinin Peşə Bayramı Günü kimi qeyd olunur. Həmin gün Azərbaycan İnqilab Komitəsi tərəfindən “Vahid dövlət arxiv fondunun təşkili və Xalq Maarif Komissarlığına verilməsi haqqında” Dekret qəbul edilib. Bu sənəd Azərbaycanda vahid dövlət arxiv xidmətinin təşkilinin əsasını qoyaraq ölkənin arxiv işi tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı olub.
Əlamətdar şəxsiyyətlər
15 dekabr bir sıra tanınmış Azərbaycan ziyalılarının və ictimai xadimlərinin doğum günüdür:
-Həsən Əliyev (1907-1993): Görkəmli Azərbaycan alimi, ictimai-siyasi xadim, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru və Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi.
-Səttar Bəhlulzadə (1909-1974): Azərbaycan rəssamlığının böyük ustası, lirik mənzərələri ilə tanınan dahi rəssam.
-Şəfayət Mehdiyev (1910-1993): Azərbaycan alimi, neftçi-geoloq, geologiya–minerologiya elmləri doktoru.
-Məzahir Abbasov (1918-1990): Azərbaycanlı hərbi xadim, tarixçi-alim, II Dünya müharibəsi qəhrəmanı.
Dünyada 15 dekabrda baş verən əsas hadisələr
Mühüm siyasi və hüquqi qərarlar
-1791-ci il: ABŞ Konstitusiyasına edilmiş on dəyişiklik (Hüquqlar Billi) qüvvəyə minib. Bu dəyişikliklər ABŞ vətəndaşlarının fundamental hüquq və azadlıqlarını təsbit edən mühüm sənədlərdir.
-1990-cı il: Qırğızıstan Respublikasının Ali Soveti tərəfindən Qırğızıstanın müstəqilliyi haqqında bəyannamə qəbul edilib.
-1995-ci il: Avropa Ali Məhkəməsi idman tarixinə "Bosman qaydaları" kimi düşən qərarı açıqlayıb. Bu qərar Avropa İttifaqı ölkələri arasında futbolçuların transfer sistemində inqilabi dəyişikliklər yaradıb.
Elm və texnologiya
-2000-ci il: Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının sonuncu (üçüncü) enerji blokunun işi dayandırılıb və bununla da stansiyanın fəaliyyətinə tamamilə son qoyulub.
Əlamətdar doğumlar
15 dekabr həm də bir sıra dünya şöhrətli şəxsiyyətlərin doğum günüdür:
-Antuan Anri Bekkerel (1852-1908): Fransız fiziki, radioaktivliyin kəşfçilərindən biri, fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı.
-Yanoş Boyyay (1802-1860): Macar riyaziyyatçısı, qeyri-evklid həndəsəsinin yaradıcılarından biri.
-Nikolay Nikitin (1907-1973): Məşhur Rusiya memarı, Moskvadakı "Ostankino" televiziya qülləsinin layihəsinin müəllifi.
15 dekabr həm Azərbaycanın arxiv xidmətinin əsasının qoyulduğu, həm də dünya miqyasında hüquqi, siyasi və elmi baxımdan əhəmiyyətli hadisələrlə yadda qalan bir tarixdir. Bu gün qlobal və milli tarixdəki izləri ilə hər zaman xatırlanacaq.
Gülnarə SAF