Uşaqlar, Müəllimlər və Cəmiyyət eyni çənin içində əriyir-HƏYƏCAN TƏBİLİ
Təhsil Sistemi Üzərində Həyəcan Təbili: Uşaqlar, Müəllimlər və Cəmiyyət eyni çənin içində əriyir.
Azərbaycan təhsilində vəziyyət bir neçə ayrı problemdən ibarət deyil; bu, artıq sistemli böhrandır. İbtidai sinifdən ali məktəbə qədər, müəllim maaşından imtahan mexanizminə qədər, kənd təsərrüfatından ərzaq təhlükəsizliyinə qədər bütün zəncir eyni yanlış idarəetmənin qurbanıdır.
Hörmətli Təhsil Nazirliyinin və hökumət orqanlarının diqqətinə:
Bu məqalə sadəcə tənqid deyil – həyəcan təbilidir.
I. İbtidai təhsil uşaqlara yox, statistikalara hesablanıb.
Bu gün ibtidai siniflərdə tətbiq edilən proqram, imtahan və tapşırıqlar nə pedaqoji, nə psixoloji, nə də beynəlxalq praktikaya uyğundur. 7–10 yaşlı uşaqlara ağır məntiq sualları təqdim edilir; öyrənməli olduğu həyat bacarıqları isə kənarda qalır.
Analitik fakt:
UNICEF-in araşdırmalarına görə ibtidai sinifdə yüksək dərs yükü olan ölkələrdə uşaqlarda stress, adaptasiya çətinliyi və məktəbdən yayınma halları daha yüksək olur.
Dünya üzrə ən yaxşı nəticə göstərən Finlandiya, Estoniya, Yaponiya kimi ölkələrdə ibtidai sinifdə ev tapşırığı minimum, dərs müddəti qısa, kreativ fəaliyyət isə maksimumdur.
Bizdə necədir?
Uşaqlara “çox öyrənməlisən” deyilir, amma öyrənməyin özü çətinliklərlə dolu imtahan marafonuna çevrilir.
II. İmtahan sualları – məntiq yox, məzhəkə
İmtahan sistemi sanki uşağı ölçmək yox, onu sınmaq üçün hazırlanıb.
Bir neçə ciddi problem:
Yaşa uyğun olmayan suallar.
Proqramla ziddiyyət təşkil edən tapşırıqlar.
Valideynin belə anlamadığı məntiq testləri.
Səhv tərtib olunmuş sualların rəsmi şəkildə etiraf edilməməsi.
Bunlar imtahan deyil – kağız üzərində statistik göstərici yaradan mexanizmdir.
III. “Font pulu”, “hazırlıq” və məktəb daxilində gizli iqtisadiyyat
İllərdir məktəblərdə qanunsuz ödənişlər – “font pulu”, “təhvil-təslim pulu”, “təmizlik pulu” və digər adlarla valideynlərdən yığılan məbləğlər cəmiyyətin canını boğaza yığıb.
Bu nə üçündür?
Şagird üçün? – Xeyr.
Məktəb üçün? – Qismən.
Sistem boşluğunu doldurmaq üçün? – Bəli.
Eyni zamanda müəllimlər də çətin vəziyyətdədir.
Maaş az, yük çox, hazırlıq təzyiq altında, əlavə işlər hədsiz.
IV. Müəllimlərə “saat 6-ya qədər məktəbdə qalmaq” tələbı – idarəetmə absurdu
Son günlər verilən göstərişə görə müəllim dərsi 14:00-da bitirsə belə, 18:00-a qədər məktəbdə qalmalıdır. Bu nədir?
Bu qərar:
müəllimin işinə yaradıcı yanaşmanı məhv edir,
əlavə psixoloji təzyiq yaradır,
ailə həyatına ciddi zərər vurur,
dünya təcrübəsinə tamamilə ziddir.
Heç bir müasir ölkədə müəllim məktəbdə məcburi “növbətçilik” prinsipi ilə saxlanılmır.
Bu, təhsil yox, intizam cəzasıdır.
V. 1970–80-ci illərin məktəbi niyə daha funksional idi?
Mən Ağdam şəhər 8 saylı məktəbdə oxumuşam – 1975-ci illərdə məktəb təhsil ocağı olmaqla yanaşı yaradıcı həyat mərkəzi idi.
Həyətyanı sahədə bostan, üzüm plantasiyası vardı.
Məktəbdə tikiş maşınları vardı, qızlar tikiş-biçmə öyrənirdi.
Dəmirçilik, toxuculuq, ağacişləmə kimi dərslər praktiki keçirilirdi.
Məktəbin tövləsində inək saxlanılırdı – kənd təsərrüfatı dərsləri real idi.
Mən orta məktəbdə şəxsən sürücülük kursunda oxuyub eyni zamanda imtahan verərək sürücülük vəsiqəsi də almışdım.
Orta məktəbdən peşəyə , əməyə maraq yaradılırdı .
Müəllim maaşı az olsa da, əlavə təsərrüfat və sosial mexanizmlər ailəni dolandırmağa yetirdi.
Bu sistem uşağa həm bilik, həm bacarıq, həm də həyat məktəbi verirdi.
İndi isə məktəblərdə həyat yoxdur – yalnız kağız, test, tapşırıq və stress var.
VI. Köçkünlərin qayıdışı və kənd təsərrüfatı: Təhsil kənd-lə birgə inşa olunmalıdır
Məcburi köçkünlər öz yurduna qayıdır, amma onların əvvəlki kimi şəxsi təsərrüfat qurması üçün real şərait yoxdur.
Nəticədə nə baş verir?
Ailə təsərrüfatı zəifləyir,
Məhsul bolluğu yaranmır,
Ölkə xaricdən qida məhsulları almağa məcbur qalır.
Biz ekologiyası sağlam bölgələrdə öz təmiz kənd təsərrüfatımızı qurmaq əvəzinə, mənşəyi bilinməyən məhsullar idxal edirik.
Bu həm iqtisadi, həm sağlamlıq, həm də milli təhlükəsizlik baxımından riskdir.
Çıxış yolu:
Kəndlərdə ailə təsərrüfatı üçün subsidiyalar artırılmalıdır.
Məktəblərdə kənd təsərrüfatı və peşə dərsləri bərpa edilməlidir.
Təmiz, ekoloji məhsul istehsalı dövlət proqramına çevrilməlidir.
İdxal olunan keyfiyyətiz qida məhsullarına ciddi nəzarət qoyulmalıdır.
Nəticə: Azərbaycan təhsili köklü yenilənmə tələb edir.
Bu məqalə bir çağırışdır:
Uşaqlar boğulur, müəllimlər əzilir, valideynlər yorulur, ölkə itirir.
Təhsil sistemi:
yenidən qurulmalıdır,
psixoloji yük azaldılmalıdır,
müəllim hörməti bərpa olunmalıdır,
qanunsuz ödənişlər ləğv edilməlidir,
imtahan sistemi uşağın yox, statistikanın marağına deyil, öyrənmənin özünə xidmət etməlidir.
Əgər təhsili düzəltməsək – gələcəyi itirəcəyik.
Rauf İLYASOGLU,
Araşdırmaçı - jurnalist,
şair- publisist.
[email protected]
Azərbaycan təhsilində vəziyyət bir neçə ayrı problemdən ibarət deyil; bu, artıq sistemli böhrandır. İbtidai sinifdən ali məktəbə qədər, müəllim maaşından imtahan mexanizminə qədər, kənd təsərrüfatından ərzaq təhlükəsizliyinə qədər bütün zəncir eyni yanlış idarəetmənin qurbanıdır.
Hörmətli Təhsil Nazirliyinin və hökumət orqanlarının diqqətinə:
Bu məqalə sadəcə tənqid deyil – həyəcan təbilidir.
I. İbtidai təhsil uşaqlara yox, statistikalara hesablanıb.
Bu gün ibtidai siniflərdə tətbiq edilən proqram, imtahan və tapşırıqlar nə pedaqoji, nə psixoloji, nə də beynəlxalq praktikaya uyğundur. 7–10 yaşlı uşaqlara ağır məntiq sualları təqdim edilir; öyrənməli olduğu həyat bacarıqları isə kənarda qalır.
Analitik fakt:
UNICEF-in araşdırmalarına görə ibtidai sinifdə yüksək dərs yükü olan ölkələrdə uşaqlarda stress, adaptasiya çətinliyi və məktəbdən yayınma halları daha yüksək olur.
Dünya üzrə ən yaxşı nəticə göstərən Finlandiya, Estoniya, Yaponiya kimi ölkələrdə ibtidai sinifdə ev tapşırığı minimum, dərs müddəti qısa, kreativ fəaliyyət isə maksimumdur.
Bizdə necədir?
Uşaqlara “çox öyrənməlisən” deyilir, amma öyrənməyin özü çətinliklərlə dolu imtahan marafonuna çevrilir.
II. İmtahan sualları – məntiq yox, məzhəkə
İmtahan sistemi sanki uşağı ölçmək yox, onu sınmaq üçün hazırlanıb.
Bir neçə ciddi problem:
Yaşa uyğun olmayan suallar.
Proqramla ziddiyyət təşkil edən tapşırıqlar.
Valideynin belə anlamadığı məntiq testləri.
Səhv tərtib olunmuş sualların rəsmi şəkildə etiraf edilməməsi.
Bunlar imtahan deyil – kağız üzərində statistik göstərici yaradan mexanizmdir.
III. “Font pulu”, “hazırlıq” və məktəb daxilində gizli iqtisadiyyat
İllərdir məktəblərdə qanunsuz ödənişlər – “font pulu”, “təhvil-təslim pulu”, “təmizlik pulu” və digər adlarla valideynlərdən yığılan məbləğlər cəmiyyətin canını boğaza yığıb.
Bu nə üçündür?
Şagird üçün? – Xeyr.
Məktəb üçün? – Qismən.
Sistem boşluğunu doldurmaq üçün? – Bəli.
Eyni zamanda müəllimlər də çətin vəziyyətdədir.
Maaş az, yük çox, hazırlıq təzyiq altında, əlavə işlər hədsiz.
IV. Müəllimlərə “saat 6-ya qədər məktəbdə qalmaq” tələbı – idarəetmə absurdu
Son günlər verilən göstərişə görə müəllim dərsi 14:00-da bitirsə belə, 18:00-a qədər məktəbdə qalmalıdır. Bu nədir?
Bu qərar:
müəllimin işinə yaradıcı yanaşmanı məhv edir,
əlavə psixoloji təzyiq yaradır,
ailə həyatına ciddi zərər vurur,
dünya təcrübəsinə tamamilə ziddir.
Heç bir müasir ölkədə müəllim məktəbdə məcburi “növbətçilik” prinsipi ilə saxlanılmır.
Bu, təhsil yox, intizam cəzasıdır.
V. 1970–80-ci illərin məktəbi niyə daha funksional idi?
Mən Ağdam şəhər 8 saylı məktəbdə oxumuşam – 1975-ci illərdə məktəb təhsil ocağı olmaqla yanaşı yaradıcı həyat mərkəzi idi.
Həyətyanı sahədə bostan, üzüm plantasiyası vardı.
Məktəbdə tikiş maşınları vardı, qızlar tikiş-biçmə öyrənirdi.
Dəmirçilik, toxuculuq, ağacişləmə kimi dərslər praktiki keçirilirdi.
Məktəbin tövləsində inək saxlanılırdı – kənd təsərrüfatı dərsləri real idi.
Mən orta məktəbdə şəxsən sürücülük kursunda oxuyub eyni zamanda imtahan verərək sürücülük vəsiqəsi də almışdım.
Orta məktəbdən peşəyə , əməyə maraq yaradılırdı .
Müəllim maaşı az olsa da, əlavə təsərrüfat və sosial mexanizmlər ailəni dolandırmağa yetirdi.
Bu sistem uşağa həm bilik, həm bacarıq, həm də həyat məktəbi verirdi.
İndi isə məktəblərdə həyat yoxdur – yalnız kağız, test, tapşırıq və stress var.
VI. Köçkünlərin qayıdışı və kənd təsərrüfatı: Təhsil kənd-lə birgə inşa olunmalıdır
Məcburi köçkünlər öz yurduna qayıdır, amma onların əvvəlki kimi şəxsi təsərrüfat qurması üçün real şərait yoxdur.
Nəticədə nə baş verir?
Ailə təsərrüfatı zəifləyir,
Məhsul bolluğu yaranmır,
Ölkə xaricdən qida məhsulları almağa məcbur qalır.
Biz ekologiyası sağlam bölgələrdə öz təmiz kənd təsərrüfatımızı qurmaq əvəzinə, mənşəyi bilinməyən məhsullar idxal edirik.
Bu həm iqtisadi, həm sağlamlıq, həm də milli təhlükəsizlik baxımından riskdir.
Çıxış yolu:
Kəndlərdə ailə təsərrüfatı üçün subsidiyalar artırılmalıdır.
Məktəblərdə kənd təsərrüfatı və peşə dərsləri bərpa edilməlidir.
Təmiz, ekoloji məhsul istehsalı dövlət proqramına çevrilməlidir.
İdxal olunan keyfiyyətiz qida məhsullarına ciddi nəzarət qoyulmalıdır.
Nəticə: Azərbaycan təhsili köklü yenilənmə tələb edir.
Bu məqalə bir çağırışdır:
Uşaqlar boğulur, müəllimlər əzilir, valideynlər yorulur, ölkə itirir.
Təhsil sistemi:
yenidən qurulmalıdır,
psixoloji yük azaldılmalıdır,
müəllim hörməti bərpa olunmalıdır,
qanunsuz ödənişlər ləğv edilməlidir,
imtahan sistemi uşağın yox, statistikanın marağına deyil, öyrənmənin özünə xidmət etməlidir.
Əgər təhsili düzəltməsək – gələcəyi itirəcəyik.
Rauf İLYASOGLU,
Araşdırmaçı - jurnalist,
şair- publisist.
[email protected]