31 Mart soyqırımı təkcə keçmişin faciəsi deyil...
Mahir HÜSEYN
Azərbaycan tarixində dərin iz buraxmış faciələrdən biri də 1918-ci ilin mart ayında baş vermiş 31 Mart soyqırımıdır. Bu hadisələr zamanı minlərlə günahsız azərbaycanlı milli və dini mənsubiyyətinə görə amansızcasına qətlə yetirilmiş, şəhər və kəndlər dağıdılmış, mədəni irs nümunələri məhv edilmişdir. Bu faciə xalqımızın yaddaşına qanlı səhifə kimi həkk olunmuşdur.
Tarixi şərait və hadisələrin başlanğıcı
1917-ci ildə Rusiyada baş verən Fevral və Oktyabr inqilablarından sonra imperiyanın dağılması Cənubi Qafqazda siyasi boşluq yaratdı. Bu vəziyyətdən istifadə edən erməni millətçi qüvvələri və bolşevik dəstələri Azərbaycanda hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başladılar. Xüsusilə Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən bolşevik-daşnak qüvvələri azərbaycanlı əhaliyə qarşı planlı şəkildə hücumlara keçdilər.
1918-ci ilin mart ayının son günlərində Bakı şəhərində və ətraf bölgələrdə azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar törədildi. Qısa müddətdə bu hadisələr Şamaxı, Quba, Lənkəran, Qarabağ və digər bölgələrə yayıldı.
Qırğınların miqyası və dəhşətli nəticələr
Tarixi mənbələrə görə, 31 Mart hadisələri zamanı təkcə Bakıda 10 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmişdir. Ümumilikdə isə ölkə üzrə on minlərlə insan öldürülmüş, minlərlə ev yandırılmış, məscidlər və digər dini abidələr dağıdılmışdır.
Şamaxıda yüzlərlə kənd yerlə-yeksan edilmiş, Qubada isə kütləvi məzarlıqlar aşkar olunmuşdur ki, bu da törədilən vəhşiliklərin miqyasını açıq şəkildə göstərir. Bu hadisələr təkcə fiziki məhv etmə deyil, həm də Azərbaycan xalqının mədəni və mənəvi dəyərlərinə qarşı yönəlmiş soyqırımı siyasəti idi.
Soyqırımının siyasi və hüquqi qiyməti
Uzun illər sovet dövründə bu hadisələrə obyektiv qiymət verilməmiş, faktlar gizlədilmişdir. Yalnız Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu faciəyə dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verildi.
1998-ci ildə ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış fərmanla 31 mart günü “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” elan edildi. Bu qərar tarixi ədalətin bərpası və dünya ictimaiyyətinə həqiqətlərin çatdırılması baxımından mühüm addım oldu.
Tarixi yaddaş və bu günün mesajı
Bu gün 31 Mart soyqırımı Azərbaycan xalqının milli yaddaşında mühüm yer tutur. Hər il bu tarix ölkə daxilində və xaricdə anım tədbirləri ilə qeyd olunur, şəhidlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir.
Bu faciə bizə tariximizi unutmamağı, milli birliyimizi qorumağı və gələcək nəsillərə həqiqətləri çatdırmağın vacibliyini xatırladır. Tarixi hadisələrin düzgün öyrənilməsi və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biridir.
31 Mart soyqırımı təkcə keçmişin faciəsi deyil, həm də gələcək üçün bir dərsdir. Bu hadisələr göstərir ki, milli təhlükəsizlik, birlik və tarixə sahib çıxmaq hər bir xalq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan xalqı bu ağır sınaqlardan keçərək öz müstəqilliyini qoruyub saxlamış və tarixini yaşatmağa davam edir.