Müharibənin görünməyən üzü
Müharibə bitə bilər… amma onun səsi insanın qulağında, qorxusu ürəyində, izi isə yaddaşında qalır. Bir şəhər yenidən tikiləndə belə, o şəhərin içində yaşayan insanların itirdiyi illər geri qayıtmır. Divarlar düzəlir, yollar bərpa olunur, amma insanın içində qalan boşluq heç vaxt tam dolmur.
Hər qapı arxasında bir hekayə, hər dağıntının altında bir xatirə yatır. Və ən ağır sual həmişə eyni qalır: “Əgər müharibə olmasaydı, həyat indi necə olardı?” Müharibə sadəcə silah səslərinin eşidildiyi, torpaqların dəyişdiyi və xəbərlərin başlıqlara çevrildiyi bir hadisə deyil. Müharibə — bir anın içində həyatın istiqamətinin dəyişməsi, sabahın qeyri-müəyyənliyə çevrilməsi və insanların ən təhlükəsiz sandığı yerlərdən ayrılmaq məcburiyyətində qalmasıdır. O, yalnız şəhərləri deyil, insanların iç dünyasını da dağıdır.
Bir vaxtlar uşaqların həyətlərdə sərbəst qaçdığı, anaların pəncərə önündə övladlarını gözlədiyi, ataların evə gələndə qapının arxasında sevinclə qarşılandığı günlər olurdu. Amma müharibə başlayanda o sadə və sakit həyat birdən-birə yoxa çıxır. Küçələr boşalır, evlər səssizliyə qərq olur, divarlarda güllə izləri gələcək nəsillərə keçən ağrının şahidi kimi qalır.
Ən ağır yük isə insanın ürəyində qalır. Torpağından ayrılan insan üçün vətən təkcə bir coğrafiya deyil — o, uşaqlıq xatirələridir, tanış küçələrdir, ata evinin qoxusudur, qonşuların səsidir. İnsan məcburiyyət qarşısında bunları geridə qoyanda fiziki olaraq uzaqlaşsa da, ruhu həmin yerlərdə qalır. Hər addımında bir boşluq, hər gecəsində bir həsrət yaşayır.
Müharibə itkilərlə yadda qalır. Həyatını itirənlər bir tərəfdə, amma həyatının ən gözəl illərini itirənlər digər tərəfdə dayanır. Yarımçıq qalan arzular, deyilməmiş sözlər, yazılmamış məktublar və qucaqlanmamış yaxınlar… Bu ağrılar heç bir statistik rəqəmə sığmır. Onlar səssizdir, amma çox dərindir.
Uşaqlar müharibənin ən həssas qurbanlarıdır. Onlar qorxunun nə olduğunu böyüklərdən əvvəl öyrənirlər. Partlayış səsini oyuncaq səsi ilə qarışdıran, sığınacaqlarda yuxuya gedən, gələcəyini hələ anlamadan itki ilə tanış olan uşaqlar… Onların gözlərindəki qorxu illər keçsə də silinmir, amma ümidlə birlikdə böyüyür.
Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, insanın içində bir güc yaşayır — yaşamaq və yenidən başlamaq gücü. Dağıntılar arasında çiçək açan ümid kimi, insanlar da yenidən ayağa qalxmağa çalışır. Şəhərlər yenidən qurulur, yollar bərpa olunur, həyat tədricən axarına qayıdır. Amma o dövrün izləri yaddaşlarda, ailə hekayələrində və yazılan məqalələrdə əbədi qalır.
Müharibə tarixdə bir səhifə ola bilər, lakin o səhifəni yaşayan insanlar üçün bir ömürdür. Ona görə də ən böyük arzu budur: heç bir nəsil müharibənin o ağır yükünü yenidən daşımasın, heç bir uşaq qorxu ilə böyüməsin və heç bir ailə ayrılığın ağrısını yaşamadan sabaha ümidlə baxa bilsin.
Gülbəniz Rüstəmqızı
NDU Jurnalistika I kurs tələbəsi