Regionların İnkişafı – Urbanizasiyanın qarşısını almağın ən etibarlı yolu
Rauf İLYASOĞLU yazırSon illər Azərbaycanda müşahidə olunan əsas sosial-iqtisadi problemlərdən biri əhalinin bölgələrdən paytaxta və iri şəhərlərə axınının sürətlənməsidir. Kəndlərin boşalması, əmək qabiliyyətli insanların doğma yurdlarını tərk etməsi, Bakı və ətraf ərazilərdə əhali sıxlığının artması artıq təkcə demoqrafik deyil, həm də iqtisadi, sosial və mədəni problemə çevrilib.
Bu gün paytaxtın üzləşdiyi tıxaclar, ictimai nəqliyyatda sıxlıq, mənzil qiymətlərinin bahalaşması, kommunal xidmətlərə düşən yük və ekoloji problemlər birbaşa urbanizasiya prosesinin nəticələrindəndir. İnsanlar doğma kənd və rayonlarında iş, gəlir və inkişaf perspektivi görmədikdə daha yaxşı həyat ümidi ilə paytaxta üz tuturlar. Nəticədə həm bölgələr insan potensialını itirir, həm də Bakı həddindən artıq yüklənir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, urbanizasiyanın qarşısını inzibati üsullarla deyil, iqtisadi imkanlar yaratmaqla almaq mümkündür. Bunun üçün ilk növbədə regionlarda yeni istehsal sahələrinin yaradılması vacibdir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı müəssisələri, kiçik və orta sənaye müəssisələri, logistika mərkəzləri, turizm və xidmət sektoru bölgələrdə minlərlə yeni iş yeri aça bilər.
Azərbaycanın kənd təsərrüfatı potensialı olduqca genişdir. Taxılçılıq, pambıqçılıq, üzümçülük, meyvəçilik, tərəvəzçilik, arıçılıq, heyvandarlıq və südçülük kimi sahələrin inkişafı həm ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə, həm də kənd əhalisinin rifahının yüksəlməsinə xidmət edə bilər. Xüsusilə südçülük və heyvandarlıq sahəsində müasir texnologiyaların tətbiqi, kooperativlərin yaradılması və dövlət dəstəyinin artırılması kənd yerlərində məşğulluğun təmin olunmasına mühüm töhfə verər.
Regionlarda təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və sosial infrastrukturun inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnsan yalnız iş üçün deyil, həm də övladının keyfiyyətli təhsil alması, tibbi xidmətlərdən rahat istifadə etməsi və normal sosial mühitdə yaşaması üçün böyük şəhərlərə üz tutur. Buna görə də bölgələrin inkişafı kompleks şəkildə həyata keçirilməlidir.
Mədəniyyət sahəsində də narahatlıq doğuran məqamlar mövcuddur. Son onilliklər ərzində kitabxanaların sayının azalması cəmiyyətin intellektual potensialına mənfi təsir göstərən amillərdən biridir. Kitabxana yalnız kitab saxlanılan yer deyil, həm də maarifçilik və mədəniyyət ocağıdır. Oxuyan və düşünən cəmiyyət inkişaf edir, savadsızlıq və laqeydlik isə sosial problemlərin dərinləşməsinə səbəb olur.
Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri regionların iqtisadi və sosial cəhətdən cəlbedici məkana çevrilməsidir. Əgər kənddə yaşayan insan öz gələcəyini doğma yurdunda görə bilsə, paytaxta köçmək barədə düşünməyəcək. Bu isə həm kəndlərin dirçəlməsinə, həm də Bakının üzləşdiyi tıxac, sıxlıq və digər problemlərin azalmasına səbəb olacaq.
Güclü dövlət yalnız paytaxtın deyil, bütün regionların bərabər inkişafı üzərində qurulur. Kəndlərin yaşaması, istehsalın artması, məşğulluğun təmin edilməsi və mədəni həyatın canlandırılması Azərbaycanın davamlı inkişafının əsas şərtlərindən biridir. Urbanizasiyanın yaratdığı problemlərin həlli də məhz bu istiqamətdə aparılan ardıcıl və məqsədyönlü siyasətdən keçir.