Uşaqlıqdan Gələn Səssiz Səslər
Hər insanın içində səsini çıxarmayan bir uşaq yaşayır. O uşaq bəzən qorxur, bəzən inciyir, bəzən də sadəcə başa düşülmək istəyir. Maraqlısı budur ki, biz böyüdükcə onu unutduğumuzu düşünürük, amma o heç vaxt bizi unutmur. Sadəcə özünü başqa formalarda üzə çıxarır: bəzən səbəbsiz narahatlıq kimi, bəzən kiməsə həddindən artıq bağlanmaq kimi, bəzən isə heç kimə güvənə bilməmək kimi çıxır qarşımıza.
Psixologiya bu halı çox sadə bir həqiqətlə izah edir: insanın ilk illəri onun bütün həyatına istiqamət verir. Uşaqlıqda alınmayan sevgi, eşidilməyən sözlər, görməzlikdən gəlinən hisslər – bunların heç biri itmir. Sadəcə içimizdə gizlənir, dərin qatlara çəkilir.
Bəzən düşünürük ki, niyə bir insanın getməsi bizi bu qədər sarsıdır, niyə bir söz günlərlə beynimizdən çıxmır, niyə özümüzü daim kimləsə müqayisə edirik. Cavab çox vaxt indiki zamanda gizlənmir. O, daha əvvəldə – ilk dəfə özümüzü dəyərsiz hiss etdiyimiz anda başlayır.
Bağlanma nəzəriyyəsi deyir ki, uşaq ilk münasibətində – valideyni ilə qurduğu bağda – sevgini, güvəni və dəyəri öyrənir. Əgər o bağda çatlar yaranarsa, insan böyüyəndə də o çatları özü ilə daşıyır. Kimisi sevgini itirməkdən qorxur, kimisi isə onu yaxın buraxmaqdan.
İşin ən çətin tərəfi odur ki, bu yaralar çox vaxt açıq görünmür. Onlar Şüuraltı deyilən o səssiz sahədə yaşayır. Biz bəzən qərarlarımızı məntiqlə verdiyimizi düşünürük, amma əslində o qərarların arxasında köhnə hisslər dayanır. Bir vaxtlar eşidilməyən bir uşaq, illər sonra susmamaq üçün içimizdə danışmağa başlayır.
Bu məsələ təkcə fərdi məsələ deyil. Çünki sağalmayan insan çox vaxt fərqinə varmadan eyni ağrını ötürür. Sərt böyüdülən biri sərt davranmağı normal sayır, sevgisiz böyüyən biri sevgini ifadə etməyi öyrənə bilmir. Beləcə, səssiz bir zəncir yaranır.
Amma bu hekayənin yalnız ağır tərəfi yoxdur. İnsan psixikası qırıldığı kimi, bərpa olmağı da bacarır. Fərqinə varmaq artıq bir başlanğıcdır. Özünə sual vermək, hisslərini qəbul etmək, lazım gəldikdə dəstək axtarmaq – bunlar zəiflik yox, əksinə, daxili gücün əlamətidir. Bu yolda Koqnitiv-davranış terapiyası kimi yanaşmalar insana öz düşüncələrini və reaksiyalarını yenidən qurmağa kömək edir.
Keçmiş dəyişmir. Amma onun bu günümüzə təsiri dəyişə bilər. Bəzən sadəcə dayanıb özümüzə qulaq asmaq kifayətdir. Çünki içimizdəki o uşaq, əslində, çox şey istəmir – sadəcə gec də olsa, anlaşıldığını hiss etmək istəyir.
Songül Allahverdiyeva
Eskişehir Osmanqazi Universiteti I kurs Psixologiya tələbəsi